PhanLap.comPhân Lập
Người dân với bộ máy: bầu cử, góp ý và hỏi đúng nơi

Tuổi bầu cử và tuổi ứng cử: đủ 18 tuổi đi bầu, đủ 21 tuổi ứng cử nghĩa là sao

Công dân đủ 18 tuổi có quyền bầu cử, đủ 21 tuổi có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Cách hiểu chữ “đủ”, ai không có tên trong danh sách cử tri.

A Vietnamese university student holding a plain wooden box with folded blank paper slips at a community hall table, side view, face turned away, warm afternoon light

Hiến pháp quy định công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân, việc thực hiện các quyền đó do luật định. Đi bầu là chọn người đại diện; ứng cử là tự đặt mình vào danh sách để cử tri chọn.

Hai con số 18 và 21 rất dễ thuộc, nhưng câu hỏi thật thường nằm ở chữ “đủ”, ở chuyện ai không có tên trong danh sách cử tri, và ở chỗ đủ tuổi ứng cử chưa có nghĩa là được ứng cử. Phần dưới đi qua từng ý, kèm bảng các mốc tuổi và vài tình huống giả định để tự kiểm.

Quyền bầu cử và quyền ứng cử là quyền hiến định

Bầu cử và ứng cử nằm trong nhóm quyền chính trị của công dân được Hiến pháp ghi nhận. “Hiến định” nghĩa là quyền được chính Hiến pháp nêu ra, không phải do một văn bản cấp dưới đặt thêm, và các luật chỉ quy định cách thực hiện, không được làm mất quyền đó trái với Hiến pháp.

Hai quyền này gắn với hai loại cơ quan dân cử: Quốc hội ở trung ương và Hội đồng nhân dân ở địa phương. Từ ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương tổ chức theo hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã, nên Hội đồng nhân dân có ở cấp tỉnh và cấp xã; cấp huyện trước đây không còn. Một cử tri vì thế có thể bầu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh và đại biểu Hội đồng nhân dân xã, mỗi loại một phiếu riêng. Bộ máy vừa được sắp xếp lại, nên khi gặp một cuộc bầu cử cụ thể, bạn đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Quốc hội hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Cần phân biệt quyền bầu cử với “bầu” trong nội bộ cơ quan. Cử tri bầu đại biểu; còn Quốc hội bầu các chức danh như Chủ tịch nước, Thủ tướng, và Hội đồng nhân dân bầu Chủ tịch Uỷ ban nhân dân. Tuổi 18 và 21 nói ở đây là tuổi của cử tri và của người ứng cử làm đại biểu.

Chữ “đủ” tuổi được tính như thế nào

“Đủ 18 tuổi” nghĩa là đã qua trọn ngày sinh nhật lần thứ mười tám, không phải “đang ở tuổi 18 theo năm sinh”. Luật về bầu cử lấy mốc tính tuổi là ngày bầu cử đã được công bố: tính đến đúng ngày đó, ai đủ 18 tuổi thì có quyền bầu cử, ai đủ 21 tuổi thì có quyền ứng cử.

Ví dụ giả định: ngày bầu cử được ấn định vào một ngày Chủ nhật của tháng Năm. Bạn Lan sinh vào tháng Ba của năm tròn 18 tuổi, tính đến ngày bầu cử đã qua sinh nhật, nên Lan có quyền đi bầu. Bạn của Lan sinh vào tháng Sáu cùng năm, đến ngày bầu cử còn thiếu vài tuần mới tròn 18, nên chưa có quyền bầu ở cuộc bầu cử này.

Mẹo tự kiểm: lấy ngày bầu cử, lùi lại đúng 18 năm; nếu ngày sinh của bạn rơi vào trước hoặc trùng ngày đó thì bạn đã đủ tuổi. Cách tính này dùng tương tự cho mốc 21 tuổi khi xét quyền ứng cử. Với câu hỏi trắc nghiệm, cứ nhớ chữ “đủ” và chữ “trở lên”: 18 tuổi tròn là được, 17 tuổi 11 tháng là chưa.

Khi nào đủ tuổi mà vẫn không có tên trong danh sách cử tri

Đủ tuổi là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ. Luật về bầu cử loại khỏi danh sách cử tri một số trường hợp, ở mức nguyên lý gồm:

  • Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án hoặc quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật.
  • Người đang phải chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo, và người bị kết án tử hình trong thời gian chờ thi hành án.
  • Người bị toà án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.
  • Ngoài ra, mỗi cử tri chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú; đổi nơi ở trước ngày bầu cử thì có thủ tục để bỏ phiếu ở nơi mới theo luật.

Danh sách cử tri được niêm yết công khai trước ngày bầu cử để mọi người tự kiểm. Thấy mình bị bỏ sót, ghi sai hoặc thấy có người không đủ điều kiện mà vẫn có tên, công dân có quyền kiến nghị với cơ quan lập danh sách. Các trường hợp loại trừ và thời hạn cụ thể có thể được sửa đổi, nên bạn tra luật về bầu cử hiện hành để biết chính xác.

Đủ 21 tuổi chưa có nghĩa là được ứng cử

Tuổi 21 chỉ là điều kiện tối thiểu về tuổi. Người ứng cử đại biểu Quốc hội hay đại biểu Hội đồng nhân dân còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn của đại biểu do luật quy định, ở mức nguyên lý gồm: trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; có phẩm chất đạo đức, gương mẫu chấp hành pháp luật; có trình độ và năng lực thực hiện nhiệm vụ đại biểu; liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân; có điều kiện tham gia hoạt động của cơ quan dân cử.

Luật cũng nêu những trường hợp không được ứng cử, ví dụ người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án của toà án, người đang chấp hành hình phạt tù, người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Những quy định này nhằm bảo đảm người được bầu đủ tư cách đại diện cho cử tri.

Có hai con đường để có tên trong danh sách ứng cử viên: được cơ quan, tổ chức, đơn vị giới thiệu ứng cử, hoặc tự ứng cử. Dù theo đường nào, người ứng cử đều phải qua các bước xem xét theo luật trước khi có tên chính thức trong danh sách mà cử tri nhận được vào ngày bầu cử. Chi tiết các bước thuộc luật về bầu cử, nên khi cần bạn tra văn bản hiện hành.

Bảng các mốc tuổi liên quan tới quyền tham gia bộ máy

Bảng dưới gom những mốc tuổi chắc chắn theo Hiến pháp mà học sinh, sinh viên hay gặp:

Mốc tuổiQuyềnThực hiện ở đâuGhi nhớ
Đủ 18 tuổi trở lênBầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dânTại khu vực bỏ phiếu nơi có tên trong danh sách cử triTính đến ngày bầu cử đã được công bố
Đủ 18 tuổi trở lênBiểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dânTheo quyết định trưng cầu ý dân của Quốc hộiCùng mốc tuổi với quyền bầu cử
Đủ 21 tuổi trở lênỨng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dânQua giới thiệu ứng cử hoặc tự ứng cửCòn phải đủ tiêu chuẩn đại biểu theo luật
Mọi lứa tuổiKiến nghị, phản ánh với cơ quan nhà nước; góp ý dự thảoQua kênh tiếp nhận của cơ quan có thẩm quyềnKhông cần đủ tuổi cử tri mới được góp ý

Dòng cuối cố ý đưa vào để nhắc: chưa đủ 18 tuổi thì chưa đi bầu, nhưng một học sinh vẫn có thể gửi ý kiến góp ý một dự thảo hoặc phản ánh một việc ở địa phương qua kênh chính thức. Tham gia bộ máy không chỉ có lá phiếu.

Trưng cầu ý dân: quyền biểu quyết cùng mốc 18 tuổi

Trưng cầu ý dân là việc Nhà nước hỏi ý kiến trực tiếp của cử tri về một vấn đề quan trọng, cử tri trả lời bằng cách bỏ phiếu đồng ý hoặc không đồng ý. Theo Hiến pháp, Quốc hội quyết định việc trưng cầu ý dân, và công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân.

Khác nhau cần nhớ: bầu cử là chọn người làm đại biểu; trưng cầu ý dân là trả lời một vấn đề. Một bên chọn ai đại diện cho mình, một bên tự mình nói có hay không. Các vấn đề nào có thể đưa ra trưng cầu, thủ tục ra sao, kết quả có giá trị thế nào do luật về trưng cầu ý dân quy định; đây là phần nên tra văn bản hiện hành nếu cần đi sâu.

Lần đầu đi bầu: những việc nên biết trước

Với người vừa đủ 18 tuổi, lần đi bầu đầu tiên thường bỡ ngỡ. Trình tự chung ở mức nguyên lý như sau:

  1. Trước ngày bầu cử, xem danh sách cử tri được niêm yết công khai để chắc chắn mình có tên và thông tin đúng.
  2. Nhận thẻ cử tri được phát tại địa phương, và đọc danh sách, tiểu sử tóm tắt của những người ứng cử ở đơn vị bầu cử của mình được niêm yết công khai.
  3. Đến đúng khu vực bỏ phiếu ghi trên thẻ cử tri, trong giờ bỏ phiếu đã được thông báo; xuất trình thẻ cử tri và nhận phiếu bầu cho từng loại đại biểu.
  4. Tự viết phiếu ở chỗ viết phiếu riêng: với người mình không tín nhiệm thì gạch tên theo hướng dẫn của tổ bầu cử, không ghi thêm tên hay nội dung nào khác lên phiếu.
  5. Gấp phiếu lại, tự tay bỏ vào hòm phiếu. Nếu viết hỏng, đề nghị tổ bầu cử đổi phiếu khác thay vì tự sửa lung tung trên phiếu.

Đây là trình tự chung để bạn hình dung; cách gạch tên, số người được bầu ở từng đơn vị, giờ bỏ phiếu cụ thể do tổ chức phụ trách bầu cử hướng dẫn trong mỗi cuộc bầu cử. Điều quan trọng nhất cần giữ: tự mình đi, tự mình viết, tự mình bỏ, và không cho ai xem phiếu.

Câu hỏi tự kiểm

Trả lời nhanh, rồi so với đáp án ở cuối mỗi dòng:

  • Bạn Minh lớp 12, còn hai tháng nữa mới tròn 18 tuổi tính đến ngày bầu cử. Minh có được đi bầu không? — Chưa, vì chưa “đủ” 18 tuổi tính đến ngày bầu cử.
  • Một người 25 tuổi, đang chấp hành hình phạt tù không được hưởng án treo, có tên trong danh sách cử tri không? — Không, đây là trường hợp luật loại khỏi danh sách cử tri.
  • Bạn Lan 21 tuổi muốn ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân xã. Đủ tuổi rồi thì chắc chắn có tên trong danh sách ứng cử viên? — Chưa chắc: còn phải đủ tiêu chuẩn đại biểu và qua các bước xem xét theo luật.
  • Trưng cầu ý dân do cơ quan nào quyết định? — Quốc hội.
  • Một học sinh 16 tuổi có được góp ý dự thảo luật không? — Được: góp ý dự thảo, kiến nghị, phản ánh không đòi tuổi cử tri.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì được đi bầu cử?

Theo Hiến pháp, công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Tuổi được tính đến ngày bầu cử đã được công bố, nên phải tròn 18 tuổi vào ngày đó mới có quyền bầu.

Bao nhiêu tuổi thì được ứng cử đại biểu?

Công dân đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Ngoài tuổi, người ứng cử còn phải đáp ứng tiêu chuẩn đại biểu do luật quy định và không thuộc trường hợp luật cấm ứng cử.

Đủ 18 tuổi có chắc chắn được ghi tên vào danh sách cử tri không?

Không chắc. Luật về bầu cử loại khỏi danh sách cử tri một số trường hợp như người bị toà án tước quyền bầu cử, người đang chấp hành hình phạt tù không hưởng án treo, người bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Chi tiết cần tra luật hiện hành.

Một người có thể có tên ở hai danh sách cử tri không?

Không. Mỗi cử tri chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú. Quy định này bảo đảm nguyên tắc bình đẳng: mỗi người chỉ có một lá phiếu cho mỗi loại đại biểu cần bầu.

Thấy tên mình bị ghi sai trong danh sách cử tri thì làm gì?

Danh sách cử tri được niêm yết công khai trước ngày bầu cử để công dân tự kiểm tra. Thấy bị bỏ sót hoặc ghi sai, công dân có quyền kiến nghị với cơ quan đã lập danh sách để được xem xét, sửa lại theo thủ tục luật định.

Trưng cầu ý dân khác bầu cử thế nào?

Bầu cử là cử tri chọn người làm đại biểu dân cử. Trưng cầu ý dân là Nhà nước hỏi ý kiến cử tri về một vấn đề quan trọng do Quốc hội quyết định đưa ra; công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền biểu quyết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138