Người dân góp ý dự thảo luật bằng cách gửi ý kiến tới cơ quan đang chủ trì soạn thảo hoặc qua mục lấy ý kiến dự thảo trên cổng thông tin điện tử chính thức của Quốc hội, của Chính phủ và của bộ, cơ quan soạn thảo, trong thời gian dự thảo được công bố để lấy ý kiến. Ý kiến được tổng hợp, cơ quan soạn thảo xem xét tiếp thu hoặc giải trình, rồi đi cùng hồ sơ dự án luật tới các bước thẩm tra và thảo luận.
Đây là một trong những cách trực tiếp nhất để người dân tham gia vào việc làm luật mà không cần là đại biểu. Phần dưới giải cơ sở của quyền này, các kênh gửi ý kiến ở mức nguyên lý, cách viết một góp ý mà cơ quan soạn thảo dùng được, và hành trình của ý kiến sau khi gửi.
Vì sao người dân được góp ý vào luật
Hiến pháp ghi nhận quyền của công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Góp ý dự thảo luật là một cách thực hiện quyền đó. Nó cũng xuất phát từ nguyên tắc nền: quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, và Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân.
Về phía bộ máy, luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật đặt ra yêu cầu lấy ý kiến đối tượng chịu tác động khi soạn thảo, và dự thảo phải được đăng tải để mọi người góp ý. Lý do rất thực tế: người soạn thảo ở cơ quan trung ương không thể biết hết cách một quy định sẽ chạm tới đời sống của người nông dân, người bán hàng, giáo viên hay học sinh. Ý kiến của người chịu tác động giúp phát hiện chỗ khó thực hiện, chỗ hiểu nhiều nghĩa, chỗ chồng chéo với quy định khác.
Không chỉ luật: dự thảo nghị định, thông tư, nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Uỷ ban nhân dân có tính quy phạm cũng được lấy ý kiến theo quy định. Với việc sửa đổi Hiến pháp, Hiến pháp quy định riêng trình tự, và việc lấy ý kiến Nhân dân thường được tổ chức rộng rãi theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Gửi góp ý qua kênh nào
Kênh cụ thể thay đổi theo từng dự thảo và theo cách tổ chức của cơ quan soạn thảo. Bảng dưới là các loại kênh chính thức ở mức nguyên lý:
| Kênh | Dùng cho | Lưu ý |
|---|---|---|
| Mục lấy ý kiến dự thảo trên cổng thông tin điện tử của Quốc hội | Dự án luật, nghị quyết trình Quốc hội | Thường có toàn văn dự thảo, tờ trình và chỗ gửi ý kiến |
| Mục lấy ý kiến dự thảo văn bản trên cổng thông tin điện tử của Chính phủ | Dự thảo do Chính phủ, các bộ chủ trì soạn thảo | Xem tên cơ quan chủ trì và thời hạn lấy ý kiến |
| Cổng thông tin điện tử của bộ, cơ quan ngang bộ chủ trì soạn thảo | Dự thảo thuộc lĩnh vực bộ đó quản lý | Có thể có địa chỉ nhận ý kiến bằng văn bản |
| Cổng thông tin của tỉnh, của sở, của xã | Dự thảo nghị quyết, quyết định của chính quyền địa phương | Dự thảo của địa phương nào thì góp ý ở địa phương đó |
| Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân | Mọi dự thảo sắp được cơ quan dân cử xem xét | Gửi qua buổi tiếp xúc cử tri hoặc bằng văn bản |
Mọi cổng chính thức của cơ quan nhà nước dùng tên miền có đuôi gov chấm vn. Đừng gửi góp ý qua đường dẫn lạ trên mạng xã hội; hãy tự vào cổng chính thức của cơ quan rồi tìm mục lấy ý kiến dự thảo.
Một góp ý dùng được gồm những gì
Cơ quan soạn thảo nhận rất nhiều ý kiến. Góp ý dễ được xem xét nhất thường có đủ năm phần:
- Chỉ đúng chỗ. Nêu điều, khoản trong dự thảo mà mình góp ý, để người tổng hợp tìm ra ngay.
- Nêu vấn đề. Quy định đó khó thực hiện ở đâu, hiểu được nhiều nghĩa thế nào, hay chồng với quy định nào.
- Đưa ví dụ thực tế. Một tình huống cụ thể mà mình biết, không cần tên người, cho thấy vấn đề có thật.
- Đề xuất sửa. Viết lại câu chữ theo cách mình nghĩ hợp lý hơn, hoặc đề nghị bổ sung, bỏ bớt.
- Giải thích lý do. Vì sao đề xuất đó tốt hơn cho người chịu tác động.
Ví dụ giả định: cô Hoa là giáo viên ở một xã miền núi, đọc dự thảo một quy định về tổ chức hoạt động trải nghiệm ngoài giờ cho học sinh. Thay vì viết “quy định này không hợp lý”, cô viết: “Ở điều về thời gian tổ chức, dự thảo chưa tính tới học sinh vùng cao phải đi bộ xa; đề nghị cho nhà trường điều chỉnh khung giờ theo điều kiện địa bàn, có báo cáo cơ quan quản lý.” Góp ý như vậy chỉ đúng chỗ, có ví dụ, có đề xuất.
Sau khi gửi, ý kiến đi về đâu
Hành trình chung của một ý kiến góp ý dự án luật, ở mức nguyên lý:
- Cơ quan chủ trì soạn thảo nhận và tổng hợp ý kiến từ người dân, chuyên gia, cơ quan, tổ chức.
- Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến hợp lý để chỉnh sửa dự thảo, và giải trình lý do với ý kiến không tiếp thu.
- Bản tổng hợp, tiếp thu, giải trình đi cùng hồ sơ dự án luật khi trình; với dự án luật trình Quốc hội, cơ quan của Quốc hội được giao thẩm tra xem xét cả hồ sơ này.
- Quốc hội thảo luận; dự thảo tiếp tục được chỉnh lý trên cơ sở ý kiến đại biểu trước khi biểu quyết.
- Luật được thông qua khi quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, sau đó Chủ tịch nước công bố.
Quy trình chi tiết từng bước, thời hạn lấy ý kiến và hồ sơ cần có do luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành quy định; bạn tra văn bản này trên cổng pháp luật quốc gia khi cần chính xác. Bài này chỉ đứng ở phía người góp ý; toàn bộ con đường của một đạo luật được giảng riêng ở phần về quy trình làm luật.
Hiểu lầm → hiểu đúng về góp ý dự thảo
“Góp ý thì phải được làm theo.” Hiểu đúng: cơ quan soạn thảo phải xem xét, nhưng tiếp thu hay không tuỳ ý kiến có hợp lý và phù hợp với mục tiêu của văn bản hay không. Ý kiến không tiếp thu thì có giải trình.
“Dự thảo là luật sắp áp dụng.” Hiểu đúng: dự thảo chưa có hiệu lực. Nội dung có thể thay đổi nhiều lần trước khi được thông qua. Thấy tin về một dự thảo thì đừng vội làm theo như đã là quy định.
“Góp ý dự thảo giống khiếu nại.” Hiểu đúng: góp ý là đóng góp cho một văn bản chưa ban hành, áp dụng chung. Khiếu nại là đề nghị xem lại một quyết định hay hành vi hành chính cụ thể đã ảnh hưởng tới quyền lợi của chính mình.
“Chỉ chuyên gia mới góp ý được.” Hiểu đúng: người chịu tác động trực tiếp thường có ý kiến quý nhất, vì họ biết quy định chạm vào đời sống ra sao. Không cần viết theo văn phong luật.
“Góp ý xong là hết.” Hiểu đúng: bạn có thể theo dõi bản tổng hợp tiếp thu, giải trình nếu được công khai, và theo dõi dự án ở các bước sau trên cổng thông tin của Quốc hội.
Góp ý dự thảo của chính quyền địa phương
Không phải mọi văn bản ảnh hưởng tới đời sống hằng ngày đều là luật của Quốc hội. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã ban hành nghị quyết; Uỷ ban nhân dân ban hành quyết định. Nhiều quy định về những việc rất gần như phí, lệ phí do địa phương quyết theo thẩm quyền, chính sách hỗ trợ riêng của tỉnh, quy định về trật tự đô thị, vệ sinh môi trường nằm ở cấp này.
Dự thảo văn bản quy phạm của chính quyền địa phương cũng phải được lấy ý kiến theo luật. Nơi đăng thường là cổng thông tin điện tử của tỉnh, của cơ quan chuyên môn chủ trì soạn thảo; ở cấp xã có thể được thông báo tại trụ sở và qua thôn, tổ dân phố. Người góp ý có lợi thế lớn vì hiểu rõ hoàn cảnh địa phương hơn người soạn thảo.
Một số loại việc có thủ tục lấy ý kiến riêng theo luật chuyên ngành, chẳng hạn quy hoạch. Khi gặp, bạn đọc thông báo lấy ý kiến của chính dự thảo đó để biết kênh và thời hạn, vì mỗi loại văn bản có cách lấy ý kiến khác nhau. Chính quyền địa phương vừa tổ chức lại theo hai cấp tỉnh và xã từ ngày 01/7/2025, nên tên cơ quan chủ trì và kênh nhận ý kiến cần đối chiếu thông tin hiện hành trên cổng thông tin chính thức của tỉnh.
Tự kiểm: bạn đã sẵn sàng góp ý chưa
Trước khi gửi một góp ý, hãy tự trả lời bốn câu: Dự thảo này do cơ quan nào chủ trì soạn thảo? Thời hạn lấy ý kiến đến khi nào? Mình góp ý vào điều, khoản nào? Đề xuất sửa của mình là gì, vì sao? Trả lời được cả bốn là góp ý của bạn đã có hình hài một ý kiến dùng được.
Với học sinh, một bài tập hay là chọn một dự thảo đang được công bố lấy ý kiến, đọc tờ trình kèm theo để biết dự thảo nhằm giải quyết vấn đề gì, rồi viết một góp ý theo năm phần ở trên. Không cần gửi đi; mục đích là học cách đọc một văn bản đang hình thành và hiểu rằng luật được làm ra qua nhiều lượt góp ý, chỉnh sửa. Khi trình bày trong lớp, nên giữ giọng mô tả, nêu ý kiến về câu chữ và khả năng thực hiện, không đánh giá cá nhân người soạn thảo.
Câu hỏi thường gặp
Người dân góp ý dự thảo luật ở đâu?
Người dân có thể góp ý qua mục lấy ý kiến dự thảo trên cổng thông tin điện tử chính thức của Quốc hội, của Chính phủ, của bộ chủ trì soạn thảo, hoặc gửi ý kiến tới đại biểu dân cử. Kênh cụ thể và thời hạn được ghi trong thông báo lấy ý kiến của từng dự thảo.
Góp ý dự thảo có cần đủ 18 tuổi không?
Không. Quyền tham gia thảo luận, kiến nghị với cơ quan nhà nước không gắn với tuổi cử tri. Học sinh vẫn có thể đọc dự thảo và gửi góp ý qua kênh chính thức, miễn là ý kiến rõ ràng, đúng chỗ và có lý do.
Ý kiến góp ý có chắc chắn được tiếp thu không?
Không chắc. Cơ quan soạn thảo phải xem xét, tiếp thu ý kiến hợp lý và giải trình với ý kiến không tiếp thu. Bản tổng hợp tiếp thu, giải trình đi cùng hồ sơ dự án luật tới bước thẩm tra và thảo luận.
Viết góp ý dự thảo thế nào cho có ích?
Một góp ý có ích nên chỉ đúng điều, khoản; nêu vấn đề; đưa ví dụ thực tế; đề xuất cách sửa; và giải thích lý do. Ý kiến chung chung kiểu không đồng ý mà không chỉ chỗ, không đề xuất thì khó được sử dụng.
Dự thảo luật có hiệu lực chưa?
Chưa. Dự thảo chỉ là văn bản đang hình thành, nội dung có thể thay đổi. Luật chỉ có hiệu lực sau khi được Quốc hội thông qua, Chủ tịch nước công bố và đến ngày có hiệu lực ghi trong luật.
Góp ý dự thảo khác khiếu nại thế nào?
Góp ý dự thảo là đóng góp cho một văn bản chưa ban hành, áp dụng chung cho nhiều người. Khiếu nại là đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem lại một quyết định hoặc hành vi hành chính cụ thể mà mình cho là xâm phạm quyền, lợi ích của mình.