PhanLap.comPhân Lập
Quốc hội và quyền lập pháp

Đại biểu Quốc hội là ai: người đại diện cử tri và những việc phải làm trong nhiệm kỳ

Đại biểu Quốc hội đại diện ý chí, nguyện vọng của cử tri nơi bầu ra mình và của Nhân dân cả nước. Ai được bầu, nhiệm kỳ, nhiệm vụ, quyền và chỗ hay nhầm.

An older Vietnamese man in a plain shirt listening at a community meeting hall with plain walls, seen from behind among rows of plastic chairs, soft evening light

Đại biểu Quốc hội là người được cử tri bầu ra để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước, theo cách diễn đạt của Hiến pháp. Đại biểu thay mặt cử tri tham gia làm luật, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát hoạt động của Nhà nước tại Quốc hội; đồng thời phải giữ liên hệ thường xuyên với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri.

Nói ngắn: đại biểu là "cầu nối hai chiều". Một chiều mang ý kiến của người dân vào Quốc hội; chiều kia giải thích lại cho người dân những gì Quốc hội đã quyết. Phần dưới trả lời ai có thể trở thành đại biểu, đại biểu làm việc bao lâu, phải làm gì, có những quyền gì và có thể bị bãi nhiệm trong trường hợp nào.

Ai có thể trở thành đại biểu Quốc hội

Theo Hiến pháp, công dân Việt Nam đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, trừ những trường hợp bị luật hạn chế quyền này. Ngoài tuổi, người ứng cử phải đáp ứng các tiêu chuẩn về phẩm chất, trình độ, sức khoẻ và gắn bó với Nhân dân do luật về bầu cử và luật tổ chức Quốc hội quy định. Các tiêu chuẩn chi tiết nên tra trong văn bản hiện hành.

Con đường trở thành đại biểu là bầu cử. Cử tri đủ mười tám tuổi bỏ phiếu theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Người trúng cử là người đạt đủ số phiếu theo quy định tại đơn vị bầu cử của mình. Không có cách nào khác để có ghế đại biểu: không ai được bổ nhiệm làm đại biểu Quốc hội.

Đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội được xác định theo đơn vị hành chính cấp tỉnh; một tỉnh, thành phố có thể chia thành nhiều đơn vị bầu cử. Cách chia cụ thể do cơ quan có thẩm quyền công bố trước mỗi cuộc bầu cử, không cố định giữa các khoá.

Đại biểu làm việc bao lâu và làm ở đâu

Nhiệm kỳ theo khoá Quốc hội. Nhiệm kỳ của đại biểu bắt đầu từ kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá đó và kết thúc khi Quốc hội khoá mới họp. Mỗi khoá Quốc hội có nhiệm kỳ năm năm, nên một đại biểu thông thường làm việc trong khoảng năm năm.

Làm việc tại kỳ họp. Tại kỳ họp, đại biểu thảo luận ở tổ và ở hội trường, góp ý dự án luật, biểu quyết, bầu các chức danh, chất vấn. Đây là phần việc mà người dân thường thấy nhất.

Làm việc giữa các kỳ họp. Giữa các kỳ họp, đại biểu tham gia hoạt động của Hội đồng Dân tộc hoặc Uỷ ban của Quốc hội mà mình là thành viên, tham gia đoàn giám sát, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân tại địa phương. Hoạt động này được tổ chức chủ yếu qua Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh nơi đại biểu ứng cử.

Chuyên trách hoặc không chuyên trách. Một phần đại biểu làm việc toàn thời gian cho Quốc hội; số còn lại vẫn giữ công việc ở cơ quan, tổ chức khác và dành thời gian cho nhiệm vụ đại biểu. Cả hai nhóm có quyền và nghĩa vụ đại biểu như nhau, mỗi người một phiếu khi biểu quyết.

Những việc đại biểu phải làm với cử tri

Hiến pháp đặt cho đại biểu một loạt nghĩa vụ hướng về cử tri. Đây là danh sách kiểm để bạn nhận ra một hoạt động có thuộc phần việc của đại biểu hay không.

  • Liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri.
  • Thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri tới Quốc hội và các cơ quan có liên quan.
  • Thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Quốc hội.
  • Trả lời yêu cầu và kiến nghị của cử tri trong phạm vi thẩm quyền.
  • Tiếp công dân; nhận đơn kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và chuyển tới cơ quan có thẩm quyền xem xét, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết.
  • Tuyên truyền, giải thích để Nhân dân hiểu và thực hiện Hiến pháp, pháp luật.

Lưu ý điểm hay hiểu sai: đại biểu không tự mình giải quyết khiếu nại thay cơ quan nhà nước. Việc của đại biểu là chuyển tới đúng cơ quan có thẩm quyền và theo dõi xem đơn đó có được giải quyết theo luật hay không. Đây là một kênh giám sát, không phải một cấp xét xử.

Ý kiến của cử tri đi tới đâu: một vòng giả định

Chú Bảy, một cử tri ở một xã đồng bằng, nêu tại buổi tiếp xúc rằng quy định về một loại giấy phép còn khó hiểu, cần được hướng dẫn rõ hơn. Ý kiến đó có thể đi qua các bước sau.

  1. Đại biểu ghi nhận ý kiến tại buổi tiếp xúc cử tri do Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh phối hợp tổ chức.
  2. Đoàn đại biểu tổng hợp ý kiến của cử tri trong tỉnh, gửi lên cơ quan của Quốc hội phụ trách việc tổng hợp kiến nghị cử tri.
  3. Kiến nghị được chuyển tới cơ quan có thẩm quyền, ví dụ bộ quản lý lĩnh vực đó, để xem xét và trả lời.
  4. Cơ quan nhận kiến nghị trả lời bằng văn bản; nếu kiến nghị liên quan tới một luật, đại biểu có thể dùng nó khi góp ý sửa luật tại kỳ họp.
  5. Đại biểu báo cáo lại với cử tri ở lần tiếp xúc sau: kiến nghị đã được trả lời thế nào.

Vòng này cho thấy đại biểu không tự giải quyết việc của chú Bảy, mà đưa ý kiến đúng địa chỉ và theo dõi kết quả. Cách tổ chức cụ thể, cơ quan nào tổng hợp kiến nghị, do luật và quy định của Quốc hội hiện hành điều chỉnh, có thể thay đổi sau khi bộ máy được sắp xếp lại; tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Quốc hội khi cần chi tiết.

Quyền của đại biểu và giới hạn của các quyền đó

Đại biểu có một số quyền đặc thù để làm tròn nhiệm vụ. Bảng dưới chỉ nêu ở mức nguyên lý.

QuyềnNội dungVì sao có quyền này
Trình kiến nghị về luật và dự án luậtĐại biểu được đưa ra kiến nghị về luật và trình dự án luật theo trình tự luật địnhĐể ý kiến cử tri có đường vào việc làm luật
Chất vấnĐặt câu hỏi với một số chức danh như Thủ tướng, Bộ trưởng, Chánh án, Viện trưởng, Tổng Kiểm toán nhà nướcĐể giám sát; chi tiết thuộc chủ đề giám sát
Yêu cầu cung cấp thông tinYêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu liên quan tới nhiệm vụ đại biểuĐể có căn cứ khi góp ý, biểu quyết
Bảo đảm không bị bắt tuỳ tiệnKhông bị bắt, giam, giữ, khởi tố nếu không có sự đồng ý của Quốc hội, hoặc của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khi Quốc hội không họpĐể đại biểu được nói và biểu quyết theo ý chí của cử tri

Quyền bảo đảm ở dòng cuối không phải là "miễn trách nhiệm". Đại biểu vi phạm pháp luật vẫn bị xử lý; chỉ là việc bắt, giam, giữ, khởi tố cần sự đồng ý của Quốc hội hoặc Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Trường hợp phạm tội quả tang mà bị tạm giữ, cơ quan tạm giữ phải báo cáo ngay để cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Khi nào đại biểu bị bãi nhiệm

Hiến pháp quy định đại biểu Quốc hội không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân thì có thể bị cử tri hoặc Quốc hội bãi nhiệm. Bãi nhiệm là rút lại tư cách đại biểu trước khi hết nhiệm kỳ, khác với việc đại biểu tự xin thôi làm nhiệm vụ vì lý do cá nhân. Khi Quốc hội bãi nhiệm một đại biểu, việc đó phải được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu tán thành.

Mức hai phần ba cho thấy việc rút lại tư cách của người do cử tri bầu ra là chuyện hệ trọng, không thể quyết bằng đa số đơn giản. Trình tự cụ thể, ai đề nghị, cử tri bãi nhiệm thế nào, do luật tổ chức Quốc hội quy định; khi cần, bạn tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Quốc hội.

Câu tự kiểm: "Quốc hội bãi nhiệm một đại biểu cần tỉ lệ nào?" A. Quá nửa số đại biểu có mặt; B. Quá nửa tổng số đại biểu; C. Ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu. Đáp án C. Lỗi hay gặp là chọn A, vì quên rằng các tỉ lệ biểu quyết ở Quốc hội tính trên tổng số đại biểu chứ không tính trên số người có mặt.

Chỗ hay nhầm khi nói về đại biểu

Ba nhầm lẫn dưới đây gặp cả ở học sinh lẫn người lớn.

Hiểu nhầmHiểu đúng
Đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là mộtĐại biểu Quốc hội ngồi ở Quốc hội, đại diện cả nước; đại biểu Hội đồng nhân dân ngồi ở Hội đồng nhân dân cấp tỉnh hoặc cấp xã, đại diện Nhân dân địa phương
Đại biểu là cán bộ cấp trên của Uỷ ban nhân dân tỉnhĐại biểu không chỉ đạo Uỷ ban nhân dân; đại biểu có thể giám sát, kiến nghị theo luật
Đại biểu chỉ cần lo cho tỉnh mìnhĐại biểu đại diện cho cử tri nơi bầu ra mình và cho Nhân dân cả nước; khi biểu quyết phải cân nhắc lợi ích chung

Muốn đọc nguyên văn, bạn mở chương về Quốc hội trong Hiến pháp, phần quy định về đại biểu Quốc hội, trên cổng thông tin của Quốc hội. Luật tổ chức Quốc hội quy định chi tiết hơn về hoạt động của đại biểu; luật này có thể đã được sửa đổi, vì vậy luôn chọn bản còn hiệu lực.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì được ứng cử đại biểu Quốc hội?

Theo Hiến pháp, công dân đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân, trừ trường hợp luật hạn chế. Người ứng cử còn phải đáp ứng tiêu chuẩn về phẩm chất, năng lực theo luật bầu cử và luật tổ chức Quốc hội.

Nhiệm kỳ của đại biểu Quốc hội là bao lâu?

Nhiệm kỳ của đại biểu Quốc hội theo nhiệm kỳ của Quốc hội khoá đó, tức năm năm, tính từ kỳ họp thứ nhất của khoá này tới kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá sau. Đại biểu có thể bị bãi nhiệm hoặc thôi nhiệm vụ trước thời hạn.

Đại biểu Quốc hội có giải quyết khiếu nại của dân không?

Đại biểu không giải quyết thay cơ quan có thẩm quyền. Đại biểu tiếp công dân, nhận đơn, chuyển tới cơ quan có thẩm quyền và theo dõi, đôn đốc việc giải quyết; đây là một cách giám sát việc thực thi pháp luật.

Đại biểu Quốc hội có bị bắt khi vi phạm pháp luật không?

Đại biểu vẫn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tuy nhiên việc bắt, giam, giữ, khởi tố đại biểu cần sự đồng ý của Quốc hội, hoặc của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khi Quốc hội không họp; nếu tạm giữ vì phạm tội quả tang thì phải báo cáo ngay.

Ai có thể bãi nhiệm đại biểu Quốc hội?

Đại biểu không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân có thể bị cử tri hoặc Quốc hội bãi nhiệm. Khi Quốc hội bãi nhiệm thì cần ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành.

Đại biểu Quốc hội đại diện cho tỉnh hay cho cả nước?

Cả hai. Hiến pháp xác định đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước. Đại biểu mang ý kiến địa phương lên Quốc hội nhưng khi quyết định phải vì lợi ích chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138