PhanLap.comPhân Lập
Phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan

Giám sát chuyên đề là gì: chọn vấn đề, lập đoàn giám sát và đi tới nghị quyết

Giám sát chuyên đề là hình thức cơ quan dân cử xem xét sâu một vấn đề qua đoàn giám sát. Ai thực hiện, các bước, kết quả và chỗ khác thanh tra.

Several Vietnamese adults walking along a rural concrete path toward a small village school, seen from behind, one holding a plain clipboard with blank paper, wide shot, bright morning sun

Giám sát chuyên đề là hình thức giám sát trong đó cơ quan dân cử chọn một vấn đề cụ thể, thường là việc thi hành một luật, một chính sách hoặc một nghị quyết, rồi thành lập đoàn giám sát để xem xét sâu vấn đề đó, báo cáo kết quả và kiến nghị biện pháp. Hình thức này do Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội thực hiện ở trung ương, và do Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các ban của Hội đồng nhân dân thực hiện ở địa phương.

Nếu xem báo cáo công tác là cách nhìn toàn cảnh, chất vấn là cách hỏi nhanh một người, thì giám sát chuyên đề là cách "đi tận nơi" một vấn đề. Phần dưới đây trình bày ai được giám sát chuyên đề, quy trình đi qua những bước nào ở mức nguyên lý, đoàn giám sát được làm gì và không được làm gì, kết quả đi đâu, và khác thanh tra ra sao. Thủ tục chi tiết nằm trong luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.

Vì sao cần giám sát chuyên đề bên cạnh báo cáo và chất vấn

Báo cáo công tác của một cơ quan thường bao quát rất nhiều việc trong một giai đoạn, nên khó đi sâu vào từng vấn đề. Chất vấn đi thẳng vào trách nhiệm của một người, nhưng diễn ra trong thời gian ngắn tại phiên họp. Có những vấn đề cần nhiều tuần tìm hiểu, cần nghe nhiều bên, cần đến tận cơ sở mới thấy rõ. Giám sát chuyên đề lấp chỗ trống đó.

Một chuyên đề tốt thường có ba đặc điểm: gắn với một văn bản hoặc chính sách cụ thể đã có hiệu lực, liên quan tới nhiều người, và có dấu hiệu việc thi hành chưa như mục tiêu đề ra, qua phản ánh của cử tri hoặc qua báo cáo. Chẳng hạn việc thi hành một chính sách hỗ trợ học sinh, việc sử dụng một nguồn vốn, việc thực hiện một quy định về an toàn.

Đặt trong nguyên tắc phân công, phối hợp, kiểm soát, giám sát chuyên đề là công cụ kiểm soát việc thi hành của cơ quan dân cử đối với cơ quan được giao tổ chức thi hành. Nó không thay thế cơ quan thi hành mà giúp phát hiện chỗ vướng, chỗ sai, để cơ quan có thẩm quyền khắc phục.

Ai được tiến hành giám sát chuyên đề

Bảng dưới đây tóm tắt các chủ thể ở hai tầng, theo nguyên lý của luật về hoạt động giám sát. Cơ cấu các ban của Hội đồng nhân dân ở cấp tỉnh và cấp xã sau khi bỏ cấp huyện cần tra văn bản hiện hành.

TầngChủ thểPhạm vi thường gặp
Trung ươngQuốc hộiVấn đề lớn, liên quan nhiều ngành, nhiều địa phương; kết quả xem xét tại kỳ họp
Trung ươngUỷ ban Thường vụ Quốc hộiVấn đề cần theo dõi giữa hai kỳ họp
Trung ươngHội đồng Dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hộiVấn đề thuộc lĩnh vực mình phụ trách
Trung ươngĐoàn đại biểu Quốc hộiViệc thi hành pháp luật tại địa phương nơi đoàn được bầu
Địa phươngHội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dânViệc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân, việc tuân theo pháp luật ở địa phương
Địa phươngCác ban của Hội đồng nhân dânLĩnh vực ban phụ trách

Cách nhớ: chủ thể nào có thẩm quyền giám sát thì có thể chọn hình thức chuyên đề trong phạm vi của mình. Riêng kết quả giám sát chuyên đề của Quốc hội là một phần của giám sát tối cao, vì được Quốc hội xem xét và quyết định tại kỳ họp.

Một cuộc giám sát chuyên đề đi qua những bước nào

Ở mức nguyên lý, một cuộc giám sát chuyên đề thường đi theo trình tự dưới đây. Tên gọi và thời hạn từng bước theo luật hiện hành.

  1. Chọn chuyên đề: căn cứ ý kiến của đại biểu, kiến nghị của cử tri và tình hình thi hành pháp luật, chủ thể giám sát đưa chuyên đề vào chương trình giám sát.
  2. Lập đoàn giám sát: có trưởng đoàn, thành viên, phạm vi, đối tượng, thời gian rõ ràng.
  3. Gửi kế hoạch, đề cương: cơ quan chịu giám sát nhận đề cương và chuẩn bị báo cáo theo đó.
  4. Làm việc và khảo sát: đoàn nghe báo cáo, xem tài liệu, làm việc trực tiếp với cơ quan liên quan, có thể khảo sát tại cơ sở.
  5. Lập báo cáo kết quả: đoàn tổng hợp, đánh giá, nêu kiến nghị; cơ quan chịu giám sát được giải trình những điểm còn khác ý kiến.
  6. Xem xét và ra nghị quyết: chủ thể giám sát xem xét báo cáo; với Quốc hội, Hội đồng nhân dân, có thể ban hành nghị quyết giám sát.
  7. Theo dõi thực hiện: cơ quan chịu giám sát thực hiện kiến nghị, nghị quyết và báo cáo lại; việc này được giám sát tiếp.

Bước cuối quyết định giá trị của cả cuộc giám sát. Một chuyên đề kết thúc bằng nghị quyết mà không ai theo dõi thì phần lớn công sức trước đó không đi tới đâu.

Đoàn giám sát được làm gì và không được làm gì

Được yêu cầu báo cáo và cung cấp thông tin. Cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu giám sát có trách nhiệm báo cáo, cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu của đoàn trong phạm vi chuyên đề.

Được khảo sát, nghe ý kiến các bên. Đoàn có thể làm việc tại cơ sở, nghe người dân, đơn vị liên quan, để có thông tin nhiều chiều chứ không chỉ dựa vào báo cáo của cơ quan chịu giám sát.

Được kiến nghị biện pháp. Khi phát hiện vi phạm, đoàn kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý; trường hợp cần ngăn chặn kịp thời, đoàn có thể kiến nghị biện pháp theo quy định của luật.

Không làm thay cơ quan chịu giám sát. Đoàn không ra quyết định hành chính, không xử phạt, không kỷ luật cán bộ, không quyết định thay cơ quan thi hành. Việc xử lý thuộc cơ quan có thẩm quyền.

Không can thiệp vào xét xử. Nếu chuyên đề liên quan tới hoạt động tư pháp, đoàn xem xét việc thi hành pháp luật nói chung, không quyết định kết quả một vụ án cụ thể, vì Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Giám sát chuyên đề khác thanh tra ở đâu

Hai hoạt động đều có đoàn, đều làm việc tại cơ sở, đều có báo cáo kết quả, nên hay bị nhầm. Bốn điểm sau giúp tách chúng ra.

  • Chủ thể: giám sát chuyên đề do cơ quan dân cử tiến hành; thanh tra do cơ quan thanh tra trong khối hành chính tiến hành.
  • Mục tiêu: giám sát chuyên đề đánh giá việc thi hành một chính sách, pháp luật ở tầm chung để kiến nghị; thanh tra xem xét việc chấp hành của cơ quan, tổ chức, cá nhân cụ thể trong phạm vi quản lý.
  • Kết quả: giám sát chuyên đề đi tới báo cáo và nghị quyết giám sát; thanh tra đi tới kết luận thanh tra và việc xử lý của thủ trưởng cơ quan hành chính có thẩm quyền.
  • Quan hệ: hai kênh bổ sung cho nhau; kết luận thanh tra có thể là tài liệu cho đoàn giám sát, và kiến nghị giám sát có thể dẫn tới việc cơ quan hành chính tổ chức thanh tra.

Mẹo nhớ: giám sát chuyên đề hỏi "chính sách này đang được thi hành ra sao", thanh tra hỏi "đơn vị này đã chấp hành đúng chưa".

Đọc một báo cáo giám sát chuyên đề theo năm câu hỏi

Báo cáo kết quả giám sát chuyên đề thường được công khai trên cổng thông tin của Quốc hội hoặc của địa phương. Với người học, đây là tư liệu thật để hiểu cơ chế kiểm soát vận hành ra sao. Khi đọc, hãy đi theo năm câu hỏi dưới đây thay vì đọc lướt từ đầu tới cuối.

  • Phạm vi là gì? Chuyên đề về văn bản, chính sách nào, trong khoảng thời gian nào, ở những địa bàn nào.
  • Đối tượng là ai? Những cơ quan nào chịu giám sát, cơ quan nào chủ trì thi hành.
  • Kết quả thi hành ra sao? Đoàn ghi nhận những gì đã làm được, phần nào chưa đạt mục tiêu.
  • Nguyên nhân nằm ở đâu? Do quy định chưa rõ, do khâu tổ chức thực hiện, hay do điều kiện thực tế.
  • Kiến nghị gửi ai, thời hạn nào? Mỗi kiến nghị nên gắn với một cơ quan có thẩm quyền và một mốc thời gian để theo dõi.

Trả lời được năm câu này, bạn có thể tóm tắt một báo cáo dài thành nửa trang, rất hữu ích khi chuẩn bị bài thuyết trình hay bài tập nhóm về hoạt động giám sát. Nhớ dùng giọng trình bày khách quan: nêu đúng những gì báo cáo ghi nhận, không tự thêm đánh giá ngoài văn bản.

Tình huống giả định và câu hỏi tự kiểm

Cử tri ở nhiều xã của một tỉnh ven biển giả định phản ánh với đại biểu rằng chính sách hỗ trợ đưa đón học sinh vùng xa do Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành chưa tới được nhiều em. Ban phụ trách lĩnh vực văn hoá – xã hội của Hội đồng nhân dân tỉnh đề xuất một cuộc giám sát chuyên đề.

Theo nguyên lý: chuyên đề được đưa vào chương trình giám sát; đoàn được lập, gửi đề cương tới Uỷ ban nhân dân tỉnh và các cơ quan liên quan; đoàn khảo sát tại một số xã, nghe phụ huynh và nhà trường; báo cáo kết quả nêu chỗ vướng và kiến nghị; Hội đồng nhân dân tỉnh xem xét và có thể ra nghị quyết giám sát; Uỷ ban nhân dân tỉnh tổ chức khắc phục và báo cáo lại.

Câu hỏi tự kiểm: (1) Đoàn giám sát có được tự quyết định cấp thêm kinh phí không? Không, việc đó thuộc cơ quan có thẩm quyền theo quy định về ngân sách. (2) Ai tổ chức khắc phục? Uỷ ban nhân dân tỉnh và cơ quan liên quan. (3) Cử tri góp phần ở bước nào? Ở bước chọn chuyên đề qua phản ánh với đại biểu, và ở bước khảo sát khi được đoàn lấy ý kiến. Trả lời được ba câu là bạn đã nắm hình thức này.

Câu hỏi thường gặp

Giám sát chuyên đề khác giám sát tối cao thế nào?

Giám sát tối cao là quyền của Quốc hội đối với hoạt động của Nhà nước. Giám sát chuyên đề là một hình thức giám sát, có thể do Quốc hội và nhiều chủ thể khác như Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các Uỷ ban, đoàn đại biểu, Hội đồng nhân dân thực hiện.

Ai chọn nội dung giám sát chuyên đề?

Chủ thể giám sát đưa chuyên đề vào chương trình giám sát của mình, căn cứ ý kiến của đại biểu, kiến nghị của cử tri và tình hình thi hành pháp luật. Với Quốc hội, chương trình giám sát được Quốc hội quyết định theo quy định của luật.

Đoàn giám sát có quyền xử phạt cơ quan vi phạm không?

Không. Đoàn giám sát xem xét, đánh giá và kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý. Việc xử phạt, kỷ luật hay quyết định hành chính thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý theo pháp luật.

Kết quả giám sát chuyên đề có bắt buộc thực hiện không?

Khi Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân ban hành nghị quyết giám sát, cơ quan chịu giám sát phải thực hiện trong phạm vi luật định và báo cáo lại. Việc thực hiện tiếp tục được theo dõi ở các kỳ sau.

Hội đồng nhân dân cấp xã có giám sát chuyên đề không?

Theo nguyên lý của luật về hoạt động giám sát, Hội đồng nhân dân và các cơ quan của Hội đồng nhân dân ở địa phương đều có thể giám sát chuyên đề trong phạm vi của mình. Cơ cấu cụ thể ở cấp xã sau khi bỏ cấp huyện cần tra luật hiện hành.

Muốn đọc quy định gốc về giám sát chuyên đề thì tra ở đâu?

Bạn tra luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung, trên cổng pháp luật quốc gia hoặc cổng thông tin của Quốc hội. Hãy chọn bản còn hiệu lực.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138