PhanLap.comPhân Lập
Phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan

Hội đồng nhân dân giám sát những gì: Uỷ ban nhân dân chịu xem xét ra sao

Hội đồng nhân dân giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương: đối tượng, chủ thể, hình thức giám sát và chỗ hay nhầm với Uỷ ban nhân dân.

Two elderly Vietnamese men and a young woman discussing around a long wooden table with blank paper cards in a plain community hall, side profile, soft evening light

Hội đồng nhân dân giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của chính Hội đồng nhân dân. Đối tượng chủ yếu là Uỷ ban nhân dân cùng cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân và một số cơ quan khác ở địa phương theo luật định. Theo Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành, Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra.

Nói gọn: Hội đồng nhân dân bầu ra Uỷ ban nhân dân thì giám sát Uỷ ban nhân dân, giống như Quốc hội giám sát Chính phủ ở trung ương. Từ ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương gồm hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã, nên hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân diễn ra ở hai cấp này. Phần dưới đây trình bày ai giám sát, giám sát ai, bằng hình thức nào và vì sao Uỷ ban nhân dân không phải cơ quan giám sát Hội đồng nhân dân.

Vì sao Hội đồng nhân dân có quyền giám sát

Ở địa phương, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân hợp thành chính quyền địa phương, nhưng vị trí khác nhau. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do Nhân dân bầu. Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu, là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên, theo Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành.

Từ quan hệ "bầu ra" và "chịu trách nhiệm trước" này mà có quyền giám sát. Hội đồng nhân dân ra nghị quyết về các vấn đề của địa phương; Uỷ ban nhân dân tổ chức thực hiện. Muốn biết nghị quyết có được thực hiện đúng hay không, Hội đồng nhân dân phải theo dõi, xem xét, đánh giá. Đó chính là giám sát.

Như vậy, ở địa phương cũng có đủ ba vế của nguyên tắc phân công, phối hợp, kiểm soát: Hội đồng nhân dân quyết định, Uỷ ban nhân dân chấp hành, hai cơ quan phối hợp trong cùng một chính quyền, và Hội đồng nhân dân giám sát việc chấp hành. Đặt giám sát vào quan hệ này giúp bạn nhớ vì sao chiều giám sát luôn đi từ Hội đồng nhân dân xuống Uỷ ban nhân dân.

Ai giám sát, giám sát ai

Hội đồng nhân dân không giám sát một mình. Bảng dưới đây xếp các chủ thể giám sát trong Hội đồng nhân dân theo nguyên lý của luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Cơ cấu cụ thể ở cấp tỉnh và cấp xã sau sắp xếp cần tra luật hiện hành.

Chủ thểCách làm việcĐối tượng thường gặp
Hội đồng nhân dân tại kỳ họpXem xét báo cáo, chất vấn, ra nghị quyết giám sát, lấy phiếu và bỏ phiếu tín nhiệmThường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, các cơ quan ở địa phương theo luật định
Thường trực Hội đồng nhân dânGiám sát giữa hai kỳ họp, điều hoà, phối hợp hoạt động giám sátUỷ ban nhân dân và cơ quan chuyên môn cùng cấp
Các ban của Hội đồng nhân dânGiám sát theo lĩnh vực mình phụ trách, thẩm tra báo cáoCơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân trong lĩnh vực đó
Đại biểu Hội đồng nhân dânChất vấn, theo dõi việc giải quyết kiến nghị của cử tri, tham gia đoàn giám sátNgười có trách nhiệm liên quan tới kiến nghị của cử tri

Mẹo nhớ: kỳ họp là nơi "quyết", các chủ thể còn lại làm việc thường xuyên để "theo dõi" và chuẩn bị thông tin cho kỳ họp. Cách chia này giống cách chia ở Quốc hội, chỉ thu nhỏ về địa phương.

Năm hình thức giám sát của Hội đồng nhân dân

Xem xét báo cáo công tác. Uỷ ban nhân dân và các cơ quan liên quan báo cáo trước Hội đồng nhân dân về tình hình thực hiện nhiệm vụ, ngân sách, nghị quyết. Đại biểu thảo luận, đánh giá.

Xem xét văn bản. Hội đồng nhân dân xem văn bản của Uỷ ban nhân dân cùng cấp có trái Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên hoặc nghị quyết của Hội đồng nhân dân hay không, và xử lý theo thẩm quyền luật định.

Chất vấn và xem xét việc trả lời chất vấn. Đại biểu hỏi trách nhiệm của Chủ tịch, thành viên Uỷ ban nhân dân, thủ trưởng cơ quan chuyên môn và một số người đứng đầu cơ quan khác theo luật định.

Giám sát chuyên đề. Hội đồng nhân dân hoặc các ban chọn một vấn đề cụ thể của địa phương, như việc thực hiện một nghị quyết về hỗ trợ học sinh, để xem xét sâu, rồi báo cáo kết quả.

Lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm. Áp dụng với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân bầu. Kết quả là căn cứ để người đó tự điều chỉnh, hoặc để tiến hành các bước tiếp theo theo thủ tục luật định.

Đặt cạnh giám sát của Quốc hội để dễ nhớ

Cách học nhanh là so giám sát ở địa phương với giám sát ở trung ương. Hai bên dùng chung một logic, chỉ khác phạm vi và đối tượng.

Điểm so sánhQuốc hộiHội đồng nhân dân
Vị tríCơ quan quyền lực nhà nước cao nhấtCơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương
Tên gọi hoạt độngGiám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nướcGiám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân
Đối tượng chínhChính phủ và các cơ quan do Quốc hội bầu hoặc thành lậpUỷ ban nhân dân cùng cấp và các cơ quan ở địa phương theo luật định
Cơ quan giám sát thường xuyênUỷ ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Uỷ banThường trực Hội đồng nhân dân, các ban
Công cụBáo cáo, chất vấn, giám sát chuyên đề, lấy và bỏ phiếu tín nhiệmCác công cụ tương tự trong phạm vi địa phương

Chỉ cần nhớ cột Quốc hội, bạn suy ra được cột Hội đồng nhân dân bằng cách "thu nhỏ về địa phương". Riêng chữ "tối cao" thì chỉ dùng cho Quốc hội, không dùng cho Hội đồng nhân dân.

Hiểu lầm thường gặp và cách hiểu đúng

Phần chính quyền địa phương hay gây nhầm vì hai cơ quan có tên gần giống nhau và cùng làm việc ở một nơi.

  • "Uỷ ban nhân dân là cơ quan quyền lực ở địa phương." Hiểu đúng: Uỷ ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân. Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương là Hội đồng nhân dân.
  • "Hội đồng nhân dân giám sát thì làm thay Uỷ ban nhân dân." Hiểu đúng: Hội đồng nhân dân xem xét, đánh giá, yêu cầu khắc phục; việc điều hành vẫn do Uỷ ban nhân dân thực hiện.
  • "Hội đồng nhân dân cấp xã giám sát Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh." Hiểu đúng: mỗi Hội đồng nhân dân giám sát trong phạm vi địa phương mình, chủ yếu với cơ quan cùng cấp.
  • "Thôn, tổ dân phố cũng có Hội đồng nhân dân." Hiểu đúng: thôn, tổ dân phố không phải một cấp chính quyền, nên không có Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân.
  • "Còn Hội đồng nhân dân cấp huyện." Hiểu đúng: từ 01/7/2025 không còn cấp huyện; chính quyền địa phương gồm cấp tỉnh và cấp xã.

Khi làm bài, hãy viết đủ cụm "cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương" cho Hội đồng nhân dân và "cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương" cho Uỷ ban nhân dân. Hai cụm này là chìa để không nhầm chiều giám sát.

Tình huống giả định ở một xã đồng bằng

Hội đồng nhân dân của một xã đồng bằng giả định đã ra nghị quyết về việc sửa chữa các điểm trường xuống cấp trong năm. Đến giữa năm, cử tri phản ánh với đại biểu rằng một điểm trường vẫn chưa được sửa. Đại biểu đưa ý kiến này tới Thường trực Hội đồng nhân dân xã.

Theo nguyên lý, Thường trực Hội đồng nhân dân có thể yêu cầu Uỷ ban nhân dân xã báo cáo tiến độ; ban phụ trách lĩnh vực liên quan có thể tổ chức giám sát chuyên đề; tại kỳ họp, đại biểu có thể chất vấn Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã. Nếu cần, Hội đồng nhân dân ra nghị quyết giám sát yêu cầu hoàn thành trong thời hạn nhất định. Uỷ ban nhân dân xã vẫn là cơ quan trực tiếp tổ chức sửa chữa, còn Hội đồng nhân dân theo dõi đến khi việc xong.

Câu hỏi tự kiểm: trong tình huống trên, cơ quan nào ra nghị quyết sửa trường, cơ quan nào tổ chức thực hiện, cơ quan nào giám sát? Đáp: Hội đồng nhân dân xã quyết định và giám sát; Uỷ ban nhân dân xã tổ chức thực hiện. Nếu trả lời đúng mà không cần đọc lại, bạn đã nắm chiều quan hệ giữa hai cơ quan.

Tra cứu và lưu ý sau sắp xếp bộ máy

Quy định về Hội đồng nhân dân nằm ở chương chính quyền địa phương trong Hiến pháp năm 2013 và các lần sửa đổi, bổ sung, luật về tổ chức chính quyền địa phương, luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Bạn tìm các văn bản này trên cổng pháp luật quốc gia hoặc cổng thông tin của Quốc hội.

Bộ máy vừa được sắp xếp lại: chính quyền địa phương nay gồm cấp tỉnh và cấp xã, cơ cấu các ban của Hội đồng nhân dân, các cơ quan chuyên môn của Uỷ ban nhân dân ở từng cấp có thể khác trước. Khi đọc sách cũ có nhắc tới Hội đồng nhân dân cấp huyện, hãy hiểu đó là cấp huyện trước đây, và đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Chính phủ, Quốc hội hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Với học sinh, hãy dùng sách giáo khoa đang học làm khung và hỏi giáo viên nếu sách chưa cập nhật mô hình hai cấp. Với người dân, muốn biết Hội đồng nhân dân địa phương mình đang giám sát vấn đề gì, có thể theo dõi thông tin kỳ họp được công khai trên cổng thông tin của tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Hội đồng nhân dân giám sát những cơ quan nào?

Hội đồng nhân dân giám sát chủ yếu Uỷ ban nhân dân cùng cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân và một số cơ quan khác ở địa phương theo luật định. Nội dung giám sát là việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân.

Uỷ ban nhân dân có giám sát Hội đồng nhân dân không?

Không. Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu, là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân và chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân. Chiều giám sát đi từ Hội đồng nhân dân tới Uỷ ban nhân dân.

Thường trực Hội đồng nhân dân làm gì trong hoạt động giám sát?

Thường trực Hội đồng nhân dân giám sát giữa hai kỳ họp, điều hoà và phối hợp hoạt động giám sát của các ban và đại biểu, đồng thời chuẩn bị thông tin để Hội đồng nhân dân xem xét tại kỳ họp.

Sau tinh gọn bộ máy, Hội đồng nhân dân còn ở những cấp nào?

Từ ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương gồm hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã, nên Hội đồng nhân dân được tổ chức ở hai cấp này. Không còn cấp huyện; thôn, tổ dân phố cũng không phải một cấp chính quyền.

Kết quả giám sát của Hội đồng nhân dân có bắt buộc thực hiện không?

Nghị quyết giám sát của Hội đồng nhân dân có giá trị bắt buộc với cơ quan chịu giám sát trong phạm vi luật định. Cơ quan đó phải thực hiện yêu cầu và báo cáo lại, việc thực hiện tiếp tục được theo dõi ở các kỳ sau.

Cử tri góp phần vào hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thế nào?

Cử tri phản ánh ý kiến, kiến nghị với đại biểu Hội đồng nhân dân qua tiếp xúc cử tri hoặc các kênh tiếp nhận theo quy định. Đại biểu đưa ý kiến đó vào chất vấn, đề xuất nội dung giám sát hoặc theo dõi việc giải quyết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138