PhanLap.comPhân Lập
Một đạo luật ra đời thế nào và hệ thống văn bản

Cách đọc số hiệu luật, nghị định, thông tư: số, năm, loại văn bản, cơ quan ban hành

Số hiệu một văn bản quy phạm cho biết số thứ tự, năm ban hành, loại văn bản và cơ quan ban hành. Cách đọc từng phần, kèm bảng ký hiệu và câu tự kiểm.

A Vietnamese teenager at a study desk at home copying shapes from blank paper cards into an open notebook with blank pages, top down angle, warm desk lamp

Số hiệu của một văn bản quy phạm pháp luật thường gồm ba phần nối bằng dấu gạch chéo: số thứ tự, năm ban hành, và ký hiệu cho biết loại văn bản cùng cơ quan ban hành. Ví dụ dạng giả định "số 12/năm/NĐ-CP" đọc là: nghị định số 12, ban hành trong năm đó, của Chính phủ.

Đọc được số hiệu là đọc được "giấy khai sinh" của văn bản: ai sinh ra nó, sinh năm nào, thuộc loại gì. Với người học bộ máy nhà nước, đây là cách nhanh nhất để nối văn bản với cơ quan, và từ đó biết văn bản đứng ở tầng nào. Các ví dụ dưới đây đều là dạng giả định, không trỏ tới văn bản có thật; cách ghi chi tiết do quy định về ban hành văn bản đang có hiệu lực điều chỉnh.

Ba phần của một số hiệu

Lấy dạng giả định "Luật số 25/năm/QH kèm số khoá" và "Nghị định số 40/năm/NĐ-CP" để bóc từng phần:

PhầnTrong ví dụCho bạn biết điều gì
Số thứ tự25, 40Văn bản thứ mấy cùng loại của cơ quan đó trong năm (với luật, đánh số theo cách riêng của Quốc hội)
Năm ban hànhnăm ghi bốn chữ sốVăn bản được thông qua hoặc ký ban hành năm nào
Ký hiệuQH kèm số khoá; NĐ-CPLoại văn bản và cơ quan ban hành; với luật là Quốc hội khoá nào

Mẹo nhớ: số – năm – ai. Đọc từ trái sang phải là đọc "văn bản thứ mấy, năm nào, của ai". Phần "ai" là phần quan trọng nhất cho môn học về bộ máy.

Chú ý phần năm: đó là năm văn bản được thông qua hoặc ký ban hành, không phải năm văn bản có hiệu lực. Một nghị định ký cuối năm này có thể có hiệu lực từ đầu năm sau; muốn biết ngày áp dụng, bạn phải đọc điều khoản thi hành chứ không đọc số hiệu.

Bảng ký hiệu thường gặp theo loại văn bản

Ký hiệu thường ghép chữ viết tắt tên loại văn bản với chữ viết tắt tên cơ quan. Bảng dưới là những dạng hay gặp; khi gặp ký hiệu lạ, bạn tra mục thông tin văn bản trên cổng chính thức.

Ký hiệu thường thấyLoại văn bảnCơ quan, chức danh ban hành
QH kèm số khoáLuật, nghị quyết của Quốc hộiQuốc hội
UBTVQH kèm số khoáPháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hộiUỷ ban Thường vụ Quốc hội
L-CTN, QĐ-CTNLệnh, quyết định của Chủ tịch nướcChủ tịch nước
NĐ-CPNghị địnhChính phủ
QĐ-TTgQuyết định của Thủ tướngThủ tướng Chính phủ
TT kèm chữ viết tắt tên bộThông tưBộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ
NQ-HĐTPNghị quyết của Hội đồng Thẩm phánHội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao
NQ-HĐNDNghị quyết của Hội đồng nhân dânHội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã
QĐ-UBNDQuyết định của Uỷ ban nhân dânUỷ ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã

Để ý hai chữ "NĐ" và "QĐ": nghị định luôn là của Chính phủ, còn quyết định thì có thể của Thủ tướng, của Uỷ ban nhân dân, của Chủ tịch nước. Phải đọc phần sau gạch nối mới biết của ai.

Đọc phần khoá Quốc hội trong số hiệu luật

Số hiệu của luật và nghị quyết Quốc hội kết thúc bằng chữ QH kèm một con số. Con số đó là khoá của Quốc hội đã thông qua văn bản. Quốc hội có nhiệm kỳ năm năm, mỗi nhiệm kỳ là một khoá, đánh số nối tiếp từ khoá đầu tiên. Vì vậy, chỉ nhìn đuôi số hiệu là biết luật được thông qua trong nhiệm kỳ nào.

Pháp lệnh và nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cũng mang số khoá tương tự, vì Uỷ ban Thường vụ là cơ quan thường trực của Quốc hội khoá đó.

Phần khoá giúp ích khi bạn so hai văn bản: hai luật cùng tên, một luật mang khoá trước, một luật mang khoá sau, thì luật mang khoá sau thường là luật mới thay thế hoặc sửa đổi. Tuy vậy, đừng kết luận chỉ từ số hiệu; muốn biết luật nào đang có hiệu lực, phải xem tình trạng hiệu lực trên cổng pháp luật quốc gia.

Lưu ý chính tả: viết "Luật số" rồi tới số hiệu, không viết lẫn tên luật vào giữa số hiệu. Tên luật đứng riêng, ví dụ dạng "Luật Bảo vệ cây xanh giả định", và số hiệu đứng riêng.

Số hiệu văn bản quy phạm khác số của văn bản thường ở đâu

Văn bản quy phạm pháp luật thường có năm nằm giữa số hiệu. Dạng "số/năm/ký hiệu". Phần năm ở giữa là dấu hiệu nhận ra hay gặp.

Văn bản hành chính, văn bản cá biệt thường không có năm ở giữa. Một công văn trả lời, một quyết định bổ nhiệm hay khen thưởng thường có dạng "số/ký hiệu", năm thể hiện ở dòng ngày tháng. Thể thức văn bản hành chính là chủ đề riêng của công tác văn thư.

Mẹo này chỉ để nhận diện ban đầu. Căn cứ chắc chắn để biết một văn bản có phải văn bản quy phạm pháp luật hay không là nội dung của nó: có chứa quy tắc chung, áp dụng nhiều lần, cho nhiều người, do đúng cơ quan có thẩm quyền ban hành theo đúng hình thức luật định hay không.

Văn bản sửa đổi có số hiệu riêng. Một luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật khác là một văn bản mới, mang số hiệu mới, không dùng lại số của luật được sửa.

Văn bản hợp nhất không mang số hiệu mới theo kiểu văn bản quy phạm. Văn bản hợp nhất ghép văn bản gốc với văn bản sửa đổi để tiện tra cứu, có ký hiệu riêng theo quy định về hợp nhất.

Ngoài số hiệu, đọc phần căn cứ để thấy văn bản đứng trên vai ai

Ngay dưới tên văn bản, văn bản quy phạm pháp luật thường có một đoạn mở bằng chữ "Căn cứ". Đoạn này liệt kê những văn bản làm cơ sở để ban hành: luật về tổ chức của chính cơ quan ban hành, và luật hay nghị định mà văn bản này quy định chi tiết. Một nghị định thường căn cứ vào luật về tổ chức Chính phủ và luật mà nó hướng dẫn; một thông tư thường căn cứ vào luật, nghị định liên quan và văn bản quy định chức năng của bộ.

Đọc phần căn cứ là cách kiểm tra thứ bậc ngay trên trang giấy. Văn bản luôn căn cứ vào văn bản cao hơn, không bao giờ ngược lại. Nếu bạn thấy một thông tư căn cứ vào một nghị định, bạn biết thông tư ấy đứng dưới nghị định đó và phải phù hợp với nó.

Phần căn cứ còn cho biết "dây chuyền" giữa các cơ quan. Một nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thường căn cứ luật về tổ chức chính quyền địa phương và luật chuyên ngành có điều khoản giao cho địa phương. Nhìn vào đó, bạn thấy rõ Quốc hội giao việc, địa phương thực hiện trong phạm vi được giao.

Khi làm bài, nếu đề cho một đoạn trích văn bản giả định và hỏi "văn bản này do cơ quan nào ban hành, đứng ở tầng nào", hãy đọc cả số hiệu lẫn phần căn cứ; hai chỗ này hiếm khi cùng đánh lừa bạn.

Ví dụ giả định và câu tự kiểm

Bạn Minh lớp 11 được cô Hoa phát ba số hiệu giả định và phải nói văn bản đó của ai, đứng ở tầng nào:

  • "Số 08/năm/QĐ-TTg": quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đứng dưới nghị định, trên thông tư.
  • "Số 15/năm/NQ-HĐND": nghị quyết của Hội đồng nhân dân, văn bản của địa phương; cần xem thêm tên cơ quan ở đầu văn bản để biết cấp tỉnh hay cấp xã.
  • "Số 30/năm/QH kèm số khoá": luật hoặc nghị quyết của Quốc hội; đọc tên văn bản để biết là luật hay nghị quyết.
  • Câu hỏi thêm: nếu chỉ thấy chữ "QĐ" mà không thấy phần sau gạch nối, bạn có biết đó là quyết định của Thủ tướng hay của Uỷ ban nhân dân không? Đáp: chưa đủ để biết, phải đọc phần sau gạch nối.

Ba câu của Minh đều đúng nhờ một thói quen: đọc phần ký hiệu trước, rồi mới đọc số. Phần ký hiệu nói "ai"; số chỉ là thứ tự.

Tra văn bản bằng số hiệu

Khi đã có số hiệu, cách tra nhanh và đúng là gõ số hiệu vào ô tìm kiếm của cổng pháp luật quốc gia hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan ban hành, như cổng của Quốc hội với luật, cổng của Chính phủ với nghị định. Kết quả cho bạn bản chính thức, ngày ban hành, ngày có hiệu lực và tình trạng hiệu lực.

Nên gõ đủ cả ba phần số – năm – ký hiệu. Chỉ gõ số thứ tự dễ ra hàng chục văn bản trùng số của các năm, các cơ quan khác nhau. Nếu chỉ nhớ tên văn bản mà không nhớ số hiệu, tìm theo tên rồi kiểm lại bằng số hiệu và năm.

Một cảnh báo thực tế: số hiệu văn bản hay bị chép nhầm trong tài liệu truyền tay, nhất là chữ viết tắt tên bộ. Bộ máy vừa được sắp xếp lại, một số bộ đã hợp nhất nên chữ viết tắt trên văn bản mới có thể khác văn bản cũ. Khi trích trong bài, hãy chép từ bản chính thức trên cổng thông tin, không chép từ ảnh chụp hay bài đăng lại.

Câu hỏi thường gặp

Số hiệu văn bản quy phạm pháp luật gồm những phần nào?

Thường gồm số thứ tự, năm ban hành và ký hiệu, nối bằng dấu gạch chéo. Ký hiệu cho biết loại văn bản và cơ quan ban hành, ví dụ dạng NĐ-CP là nghị định của Chính phủ.

Chữ QH và con số ở cuối số hiệu luật nghĩa là gì?

QH là Quốc hội, con số kèm theo là khoá của Quốc hội đã thông qua luật đó. Mỗi khoá tương ứng một nhiệm kỳ năm năm, nên nhìn đuôi số hiệu là biết luật ra đời trong nhiệm kỳ nào.

Làm sao phân biệt nghị định với quyết định qua số hiệu?

Nghị định mang ký hiệu NĐ và luôn của Chính phủ. Quyết định mang ký hiệu QĐ và có thể của Thủ tướng, của Chủ tịch nước, của Uỷ ban nhân dân, nên phải đọc phần sau gạch nối mới biết cơ quan ban hành.

Văn bản sửa đổi một luật có dùng lại số hiệu của luật đó không?

Không. Luật sửa đổi, bổ sung là một văn bản mới, được thông qua theo quy trình riêng và mang số hiệu mới. Muốn đọc nội dung đã gộp, bạn tìm văn bản hợp nhất trên cổng chính thức.

Có phải văn bản nào có năm ở giữa số hiệu cũng là văn bản quy phạm pháp luật không?

Năm ở giữa số hiệu là dấu hiệu nhận diện hay gặp, nhưng không phải căn cứ duy nhất. Căn cứ chắc chắn là nội dung có quy tắc chung, do đúng cơ quan có thẩm quyền ban hành theo hình thức luật định.

Tra văn bản bằng số hiệu ở đâu cho chính xác?

Bạn gõ đủ số, năm và ký hiệu vào ô tìm kiếm của cổng pháp luật quốc gia hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan ban hành, rồi đọc bản chính thức kèm tình trạng hiệu lực.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138