PhanLap.comPhân Lập
Nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước theo Hiến pháp

Tinh gọn bộ máy nhà nước: điều gì đã thay đổi, điều gì giữ nguyên theo Hiến pháp

Sau sắp xếp bộ máy: chính quyền địa phương hai cấp tỉnh và xã, 34 tỉnh thành, toà án và viện kiểm sát cấp khu vực. Điều gì đổi, điều gì giữ nguyên, tra ở đâu.

Hands of a Vietnamese student rearranging wooden blocks from three rows into two rows on a classroom desk, close overhead shot, soft diffuse light, slate blue and amber palette

Năm 2025, bộ máy nhà nước Việt Nam được sắp xếp lại ở nhiều tầng: một số bộ, ngành ở trung ương được hợp nhất; từ ngày 01/7/2025 chính quyền địa phương tổ chức ở hai cấp là tỉnh và xã, không còn cấp huyện; cả nước có 34 tỉnh, thành phố; toà án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân cấp huyện trước đây được thay bằng cấp khu vực. Hiến pháp năm 2013 cũng được sửa đổi, bổ sung một số điều để làm căn cứ cho việc tổ chức mới.

Với người học, điều cần làm là biết chỗ nào đã đổi để không trả lời theo sách cũ, và biết chỗ nào giữ nguyên để không học lại từ đầu. Bài này chỉ nêu những thay đổi chắc chắn ở tầm tổng thể, không đếm số bộ hay số đơn vị cấp xã. Bộ máy vừa được sắp xếp lại; khi cần chi tiết, hãy đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Chính phủ, Quốc hội hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Đã đổi và giữ nguyên: bảng đặt cạnh nhau

Bảng dưới đặt từng khối của bộ máy vào một dòng. Cột giữa là phần đã thay đổi, cột phải là phần giữ nguyên.

KhốiĐã thay đổiGiữ nguyên
Nguyên tắcKhông thay đổiQuyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp, kiểm soát (Điều 2)
Quốc hộiMột số cơ quan của Quốc hội được sắp xếp lạiCơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất
Chủ tịch nướcKhông thay đổi về vị tríNgười đứng đầu Nhà nước, do Quốc hội bầu
Chính phủMột số bộ, cơ quan ngang bộ được hợp nhấtCơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp
Toà án, viện kiểm sátCấp huyện trước đây được thay bằng cấp khu vựcToà án là cơ quan xét xử; viện kiểm sát thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp
Chính quyền địa phươngHai cấp tỉnh và xã; không còn cấp huyện; 34 tỉnh, thành phốGồm Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân; Hội đồng nhân dân bầu Uỷ ban nhân dân

Đọc cột phải, bạn thấy phần "xương sống" của bộ máy theo Hiến pháp vẫn giữ nguyên: vị trí, chức năng của các cơ quan ở trung ương và cặp Hội đồng nhân dân – Uỷ ban nhân dân ở địa phương. Thay đổi chủ yếu nằm ở số tầng, số đầu mối và cách chia việc.

Ở trung ương: hợp nhất một số bộ, ngành

Trong năm 2025, một số bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan thuộc Chính phủ được hợp nhất hoặc sắp xếp lại, kéo theo thay đổi về số thành viên Chính phủ và về việc lĩnh vực nào do bộ nào phụ trách. Bài này cố ý không liệt kê tên bộ trước và sau hợp nhất, vì danh sách dễ ghi nhầm khi học thuộc và có thể còn điều chỉnh.

Cách làm đúng khi cần biết một lĩnh vực do bộ nào quản lý: tra danh sách cơ cấu tổ chức của Chính phủ trên cổng thông tin của Chính phủ, hoặc đọc văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ của bộ đó trên cổng pháp luật quốc gia. Với bài kiểm tra, hãy theo hướng dẫn của giáo viên về việc dùng thông tin mới.

Điều không đổi: Chính phủ vẫn gồm Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ; Chính phủ vẫn chịu trách nhiệm trước Quốc hội; bộ vẫn là cơ quan quản lý nhà nước về một hoặc một số ngành, lĩnh vực. Các khái niệm này là thứ bạn cần nắm chắc, còn số lượng cụ thể thì tra khi cần.

Ở địa phương: từ ba cấp xuống hai cấp

Trước ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương được tổ chức ở ba cấp: cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã. Từ ngày 01/7/2025, chỉ còn hai cấp. Cấp tỉnh gồm tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương; cả nước có 34 tỉnh, thành phố. Cấp xã gồm xã, phường và đặc khu. Cấp huyện trước đây không còn là một cấp chính quyền.

Mỗi cấp vẫn có cặp cơ quan quen thuộc: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, Uỷ ban nhân dân là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Khi bỏ một cấp ở giữa, nhiều nhiệm vụ trước đây của cấp huyện được chuyển lên tỉnh hoặc xuống xã theo quy định mới. Việc nào thuộc cấp nào được giải thích ở danh mục về chính quyền địa phương, và luôn cần đối chiếu văn bản hiện hành.

Một lưu ý cho người làm bài: các cụm như "ba cấp chính quyền", "Uỷ ban nhân dân cấp huyện" chỉ còn đúng khi nói về giai đoạn trước. Khi mô tả bộ máy hiện nay, hãy dùng "hai cấp", "cấp tỉnh", "cấp xã", và nếu nhắc tới cấp cũ thì ghi rõ "cấp huyện trước đây".

Toà án và viện kiểm sát: cấp khu vực thay cho cấp huyện cũ

Hệ thống toà án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân không thuộc chính quyền địa phương, nhưng cũng được sắp xếp lại cùng đợt. Toà án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân cấp huyện trước đây được thay bằng cấp khu vực, mỗi đơn vị khu vực phụ trách một địa bàn theo quy định.

Điều giữ nguyên là chức năng: toà án là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp; viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Đứng đầu hai hệ thống vẫn là Toà án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Khi cần biết hệ thống hiện có những cấp nào và mỗi đơn vị khu vực phụ trách địa bàn nào, bạn tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin của toà án, viện kiểm sát hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Đây là chỗ sơ đồ cũ trong vở dễ sai nhất: nếu vở còn ô toà án cấp huyện, hãy sửa thành "toà án nhân dân khu vực" và nhớ rằng ô này không nằm dưới Uỷ ban nhân dân nào.

Tra văn bản hiện hành: bốn thói quen nên có

Xem ngày của tài liệu trước khi đọc nội dung. Một bài viết, một sơ đồ hay một đề ôn tập soạn trước giữa năm 2025 rất có thể còn mô tả ba cấp chính quyền. Nhìn ngày trước giúp bạn biết phải đọc với con mắt cập nhật.

Ưu tiên nguồn chính thức. Cổng thông tin của Chính phủ, của Quốc hội, của ngành toà án, ngành kiểm sát và cổng pháp luật quốc gia là nơi đăng văn bản gốc. Các trang này đều có tên miền đuôi gov chấm vn. Bài chia sẻ lại trên mạng chỉ nên dùng để tham khảo cách hiểu, không dùng làm căn cứ.

Đọc tình trạng hiệu lực của văn bản. Cổng pháp luật thường ghi văn bản còn hiệu lực, hết hiệu lực hay đã được sửa đổi. Một luật tổ chức cũ có thể đã được thay bằng luật mới hoặc đã được sửa nhiều điều, nên đừng dừng ở bản đầu tiên tìm thấy.

Phân biệt nguyên tắc với con số. Nguyên tắc và chức năng cơ quan theo Hiến pháp ít thay đổi, nên học chắc. Con số, tên gọi, danh sách đơn vị dễ đổi theo văn bản, nên ghi kèm nguồn và ngày tra để lần sau biết cần kiểm lại.

Vì sao nguyên tắc giữ nguyên khi số đầu mối thay đổi

Một câu hỏi tự nhiên của người học: bộ máy thay đổi nhiều như vậy, sao các nguyên tắc trong sách vẫn dùng được? Câu trả lời nằm ở chỗ phân biệt hai tầng. Tầng thứ nhất là nguyên tắc và vị trí hiến định: quyền lực thuộc về Nhân dân; quyền lực thống nhất, có phân công, phối hợp, kiểm soát; Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; Chính phủ thực hiện quyền hành pháp; toà án thực hiện quyền tư pháp. Tầng thứ hai là cách tổ chức cụ thể: có bao nhiêu bộ, chính quyền địa phương mấy cấp, toà án có những cấp nào.

Đợt sắp xếp năm 2025 chủ yếu thay đổi tầng thứ hai. Những chỗ thuộc tầng thứ nhất mà cần điều chỉnh, như quy định về đơn vị hành chính và chính quyền địa phương, đã được đưa vào Hiến pháp qua lần sửa đổi, bổ sung một số điều. Còn các mối quan hệ cơ bản, như Hội đồng nhân dân bầu Uỷ ban nhân dân, Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội, vẫn như cũ.

Thử áp vào một câu hỏi giả định: "Sau khi bỏ cấp huyện, Uỷ ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm trước ai?" Câu trả lời vẫn theo nguyên tắc cũ: trước Nhân dân địa phương, Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên. Chỉ có "cấp trên" nay là cấp tỉnh, vì giữa xã và tỉnh không còn tầng nào.

Tự kiểm: đúng hay sai

Năm câu dưới đây hay xuất hiện khi người học trộn kiến thức cũ và mới. Thử trả lời trước, rồi đọc giải thích trong ngoặc.

  • "Hiện nay chính quyền địa phương có ba cấp." (Sai. Từ ngày 01/7/2025 có hai cấp: tỉnh và xã.)
  • "Đặc khu là một đơn vị hành chính cấp xã." (Đúng. Cấp xã gồm xã, phường, đặc khu.)
  • "Bỏ cấp huyện nên Uỷ ban nhân dân không còn là cơ quan hành chính ở địa phương." (Sai. Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã vẫn là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.)
  • "Sau sắp xếp, nguyên tắc quyền lực thống nhất, phân công, phối hợp, kiểm soát đã thay đổi." (Sai. Nguyên tắc ở Điều 2 giữ nguyên.)
  • "Toà án nhân dân khu vực thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh." (Sai. Toà án thuộc hệ thống toà án nhân dân, không thuộc chính quyền địa phương.)

Nguồn để kiểm tra: cổng thông tin của Chính phủ cho cơ cấu tổ chức Chính phủ và đơn vị hành chính; cổng thông tin của Quốc hội cho Hiến pháp và luật tổ chức; cổng thông tin của toà án, viện kiểm sát cho hệ thống của hai ngành; cổng pháp luật quốc gia cho văn bản đang có hiệu lực.

Câu hỏi thường gặp

Từ khi nào chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp?

Từ ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương được tổ chức ở hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã. Cấp tỉnh gồm tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương; cấp xã gồm xã, phường, đặc khu. Cấp huyện trước đây không còn là một cấp chính quyền.

Cả nước hiện có bao nhiêu tỉnh, thành phố?

Sau sắp xếp năm 2025, cả nước có 34 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Danh sách cụ thể và địa giới nên tra trên cổng thông tin của Chính phủ hoặc văn bản hiện hành, vì bài ôn tập thường chỉ hỏi con số và cách tổ chức chứ không yêu cầu học thuộc tên.

Sau tinh gọn, Chính phủ có bao nhiêu bộ?

Một số bộ, cơ quan ngang bộ đã được hợp nhất trong năm 2025. Số lượng và tên gọi cụ thể nên tra trực tiếp trên cổng thông tin của Chính phủ thay vì học theo tài liệu không rõ nguồn, vì danh sách có thể được điều chỉnh và dễ ghi nhầm.

Toà án nhân dân cấp huyện còn không?

Không. Toà án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân cấp huyện trước đây được thay bằng cấp khu vực. Chức năng của toà án và viện kiểm sát theo Hiến pháp không đổi. Các cấp toà cụ thể nên đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của ngành toà án.

Sau sắp xếp, Quốc hội còn bầu các chức danh như trước không?

Có. Các quy định của Hiến pháp về việc Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao vẫn giữ nguyên. Thay đổi chủ yếu nằm ở số đầu mối và cách tổ chức cụ thể của từng khối.

Hiến pháp có được sửa đổi khi sắp xếp bộ máy không?

Có. Hiến pháp năm 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều, trong đó có các quy định về chính quyền địa phương, để làm căn cứ cho việc tổ chức hai cấp. Khi trích dẫn, nên dùng bản Hiến pháp đã cập nhật trên cổng thông tin chính thức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138