PhanLap.comPhân Lập
Chính quyền địa phương hai cấp: tỉnh và xã

Kỳ họp Hội đồng nhân dân diễn ra thế nào: nghị quyết địa phương ra đời ra sao

Kỳ họp là hình thức hoạt động chủ yếu của Hội đồng nhân dân. Sơ đồ các bước một nghị quyết địa phương ra đời và vai trò của Thường trực, các ban.

Students in a high school classroom role-playing a council meeting, desks arranged in a horseshoe, one girl raising a hand, faces turned away, warm afternoon light, wide angle

Kỳ họp là hình thức hoạt động chủ yếu của Hội đồng nhân dân: đó là lúc các đại biểu cùng có mặt để thảo luận và biểu quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền, trong đó quan trọng nhất là thông qua các nghị quyết. Ngoài kỳ họp, công việc thường xuyên của Hội đồng nhân dân do Thường trực Hội đồng nhân dân đảm nhận, còn việc thẩm tra nội dung trước khi trình kỳ họp do các ban của Hội đồng nhân dân thực hiện.

Hiểu kỳ họp là hiểu cách một quyết định của địa phương được hình thành: ai đề xuất, ai soạn, ai xem xét trước, ai biểu quyết, ai ký, và sau đó ai thực hiện. Bài này trình bày các bước ấy dưới dạng sơ đồ chữ, ở mức nguyên lý chung cho cả cấp tỉnh và cấp xã, không mô tả một kỳ họp có thật nào.

Các loại kỳ họp

Hội đồng nhân dân họp thường lệ theo định kỳ trong năm, số kỳ họp tối thiểu do luật quy định. Các kỳ họp thường lệ thường gắn với nhịp làm việc của năm ngân sách: một kỳ xem xét tình hình giữa năm, một kỳ cuối năm quyết định dự toán và kế hoạch cho năm sau. Bên cạnh đó, Hội đồng nhân dân có thể họp chuyên đề hoặc họp để giải quyết công việc phát sinh đột xuất, khi Thường trực Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cùng cấp hoặc một tỷ lệ đại biểu theo luật định yêu cầu.

Kỳ họp thứ nhất của mỗi khoá có vị trí đặc biệt: đây là kỳ họp sau cuộc bầu cử, nơi Hội đồng nhân dân khoá mới bầu ra các chức danh của mình và của Uỷ ban nhân dân cùng cấp. Nói cách khác, bộ máy chính quyền địa phương của một nhiệm kỳ được "dựng lên" chính tại kỳ họp này.

Kỳ họp Hội đồng nhân dân được tổ chức công khai; trong trường hợp cần thiết, Hội đồng nhân dân có thể quyết định họp kín theo trình tự luật định. Cử tri có thể theo dõi qua thông tin được công bố, và ở nhiều nơi qua các phương tiện thông tin của địa phương.

Sơ đồ chữ: một nghị quyết của Hội đồng nhân dân ra đời

Các bước dưới đây là nguyên lý chung. Trình tự chi tiết, nhất là với nghị quyết có tính quy phạm, tuân theo luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

  1. Đề xuất. Uỷ ban nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân hoặc các ban của Hội đồng nhân dân đề xuất một vấn đề cần quyết định, ví dụ kế hoạch đầu tư, chính sách hỗ trợ của địa phương.
  2. Soạn thảo. Cơ quan được giao (thường là Uỷ ban nhân dân, qua cơ quan chuyên môn) soạn tờ trình và dự thảo nghị quyết; lấy ý kiến các cơ quan, đối tượng chịu tác động khi luật yêu cầu.
  3. Thẩm tra. Ban của Hội đồng nhân dân phụ trách lĩnh vực xem xét dự thảo, có báo cáo thẩm tra nêu ý kiến đồng ý, đề nghị sửa hoặc chưa đồng ý.
  4. Đưa vào chương trình kỳ họp. Thường trực Hội đồng nhân dân dự kiến chương trình, gửi tài liệu cho đại biểu nghiên cứu trước.
  5. Thảo luận và biểu quyết. Tại kỳ họp, đại biểu nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra, thảo luận; nghị quyết được thông qua khi đạt tỷ lệ tán thành theo luật định, thông thường là quá nửa tổng số đại biểu Hội đồng nhân dân.
  6. Ký chứng thực và công bố. Chủ tịch Hội đồng nhân dân ký chứng thực nghị quyết; nghị quyết được gửi tới cơ quan cấp trên theo quy định và công khai cho người dân.
  7. Tổ chức thực hiện và giám sát. Uỷ ban nhân dân tổ chức thực hiện; Hội đồng nhân dân, Thường trực, các ban và đại biểu giám sát việc thực hiện.

Nhìn sơ đồ, bạn sẽ thấy dáng dấp quen thuộc của việc làm luật ở Quốc hội: đề xuất, soạn thảo, thẩm tra, thảo luận, biểu quyết, ký. Điểm khác là phạm vi: nghị quyết của Hội đồng nhân dân chỉ áp dụng trong địa phương và phải phù hợp với Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan cấp trên.

Thường trực, các ban và đại biểu: ai làm gì quanh kỳ họp

Ba bộ phận này hay bị gộp làm một trong trí nhớ. Bảng dưới tách vai trò ở mức nguyên lý:

Bộ phậnThành phầnViệc chính
Thường trực Hội đồng nhân dânChủ tịch, các Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân và một số thành viên khác theo luật địnhTriệu tập và chuẩn bị kỳ họp; đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện nghị quyết; điều hoà hoạt động các ban; tổ chức tiếp công dân; giữ liên hệ với đại biểu
Các ban của Hội đồng nhân dânTrưởng ban, phó trưởng ban và các thành viên là đại biểuThẩm tra dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án thuộc lĩnh vực; giám sát theo lĩnh vực
Tổ đại biểu (ở cấp tỉnh)Các đại biểu cùng đơn vị bầu cửCùng tiếp xúc cử tri, phối hợp hoạt động giữa hai kỳ họp
Đại biểu Hội đồng nhân dânMọi người trúng cửNghiên cứu tài liệu, thảo luận, chất vấn, biểu quyết; mang ý kiến cử tri vào kỳ họp

Một nguyên tắc dễ ra đề: thành viên Thường trực Hội đồng nhân dân không đồng thời là thành viên Uỷ ban nhân dân cùng cấp. Lý do theo nguyên lý: bộ phận thường xuyên của cơ quan giám sát không nên đồng thời là người bị giám sát. Đây là một biểu hiện cụ thể của sự kiểm soát trong chính quyền địa phương.

Chủ tịch Hội đồng nhân dân làm gì ở kỳ họp

Chủ toạ kỳ họp. Chủ tịch Hội đồng nhân dân điều khiển phiên họp, bảo đảm chương trình được thực hiện, điều hành thảo luận và biểu quyết. Khi cần, Phó Chủ tịch được phân công chủ toạ một phần.

Ký chứng thực nghị quyết. Sau khi nghị quyết được thông qua, Chủ tịch Hội đồng nhân dân ký chứng thực. Chữ ký này xác nhận nghị quyết đã được Hội đồng nhân dân thông qua đúng thủ tục; quyết định vẫn là của tập thể.

Lãnh đạo Thường trực giữa hai kỳ họp. Chủ tịch Hội đồng nhân dân điều hành công việc của Thường trực, giữ nhịp hoạt động của Hội đồng nhân dân khi không họp.

Không phải người đứng đầu cơ quan hành chính. Chủ tịch Hội đồng nhân dân không điều hành Uỷ ban nhân dân. Người điều hành công việc hành chính là Chủ tịch Uỷ ban nhân dân. Gọi tắt "chủ tịch tỉnh", "chủ tịch xã" mà không nói rõ cơ quan là dễ nhầm.

Hiểu lầm thường gặp về kỳ họp

"Kỳ họp là buổi Uỷ ban nhân dân báo cáo cho có." Hiểu đúng: kỳ họp là nơi Hội đồng nhân dân thực hiện quyền của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Báo cáo của Uỷ ban nhân dân là để Hội đồng nhân dân xem xét, chất vấn, quyết định; một nghị quyết không được thông qua thì không có hiệu lực.

"Chủ tịch Hội đồng nhân dân quyết định nội dung nghị quyết." Hiểu đúng: nội dung do tập thể đại biểu biểu quyết. Chủ tịch Hội đồng nhân dân chủ toạ và ký chứng thực, không có quyền tự sửa nghị quyết sau khi đã được thông qua.

"Giữa hai kỳ họp, Hội đồng nhân dân ngừng hoạt động." Hiểu đúng: Thường trực, các ban và đại biểu vẫn làm việc thường xuyên, giám sát, tiếp công dân, tiếp xúc cử tri và chuẩn bị cho kỳ họp tiếp theo.

"Hội đồng nhân dân xã họp giống hệt Hội đồng nhân dân tỉnh." Hiểu đúng: nguyên lý giống nhau, nhưng quy mô, số ban và phạm vi việc quyết định khác nhau theo cấp. Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định những việc có tầm cả tỉnh; Hội đồng nhân dân xã quyết định việc trong xã.

Hoạt động mô phỏng: lớp học tổ chức một "kỳ họp"

Cô Hoa tổ chức cho lớp 11 mô phỏng một kỳ họp Hội đồng nhân dân xã giả định để học bài. Kịch bản gồm các vai và việc sau:

  • Một nhóm đóng Uỷ ban nhân dân xã, soạn tờ trình ngắn đề nghị dành một khoản ngân sách giả định để làm sân chơi cho thiếu nhi.
  • Một nhóm đóng ban văn hoá – xã hội, đọc tờ trình, viết báo cáo thẩm tra một trang: đồng ý, đề nghị sửa hay chưa đồng ý, vì sao.
  • Ba bạn đóng Thường trực, sắp chương trình, phát tài liệu, giữ thời gian; một bạn làm Chủ tịch Hội đồng nhân dân chủ toạ.
  • Cả lớp đóng đại biểu, mỗi bạn được phát một "ý kiến cử tri" để mang vào phiên thảo luận.
  • Cuối giờ, lớp biểu quyết; "Chủ tịch Hội đồng nhân dân" ký chứng thực tờ nghị quyết mô phỏng, nhóm "Uỷ ban" nhận nhiệm vụ thực hiện.

Câu hỏi kết thúc tiết học: nếu "Uỷ ban" làm chậm, ai có quyền đôn đốc? Đáp án: Thường trực và các ban giám sát, đại biểu có thể chất vấn tại kỳ họp sau. Hoạt động chỉ là mô phỏng nguyên lý, không thay cho quy trình thật được luật quy định chi tiết.

Tra cứu nghị quyết và lịch kỳ họp

Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có tính quy phạm được đăng tải trên cơ sở dữ liệu văn bản và trên trang thông tin điện tử chính thức của tỉnh; nhiều nơi có trang riêng của Hội đồng nhân dân, nơi đăng chương trình kỳ họp, tài liệu công khai và kết quả. Ở cấp xã, nghị quyết và chương trình kỳ họp thường được niêm yết tại trụ sở, thông báo qua thôn, tổ dân phố và trên trang thông tin của xã nếu có.

Các con số như số kỳ họp tối thiểu, tỷ lệ đại biểu đề nghị họp chuyên đề, tỷ lệ biểu quyết cho từng loại việc là quy định của luật, không phải của Hiến pháp, và đã có thay đổi khi ban hành luật mới về tổ chức chính quyền địa phương gắn với mô hình hai cấp. Khi cần chính xác, hãy đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Quốc hội, của Chính phủ hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Thường trực Hội đồng nhân dân gồm những ai?

Thường trực Hội đồng nhân dân gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân và một số thành viên khác theo luật định, thường là trưởng các ban. Thành viên Thường trực không đồng thời là thành viên Uỷ ban nhân dân cùng cấp.

Kỳ họp chuyên đề khác kỳ họp thường lệ thế nào?

Kỳ họp thường lệ diễn ra định kỳ trong năm theo luật quy định. Kỳ họp chuyên đề hoặc kỳ họp giải quyết việc phát sinh được triệu tập khi có yêu cầu của chủ thể có thẩm quyền theo luật, để xem xét một hoặc một số việc cụ thể.

Ai ký nghị quyết của Hội đồng nhân dân?

Chủ tịch Hội đồng nhân dân ký chứng thực nghị quyết sau khi Hội đồng nhân dân biểu quyết thông qua. Chữ ký xác nhận thủ tục; quyết định là của tập thể Hội đồng nhân dân, không phải ý kiến riêng của người ký.

Các ban của Hội đồng nhân dân có quyền quyết định không?

Các ban không quyết định thay Hội đồng nhân dân. Ban thẩm tra dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án thuộc lĩnh vực của mình và giám sát theo lĩnh vực; kết quả thẩm tra là căn cứ để đại biểu thảo luận, biểu quyết.

Người dân có được theo dõi kỳ họp Hội đồng nhân dân không?

Kỳ họp được tổ chức công khai nên người dân có thể theo dõi qua thông tin được công bố và qua phương tiện thông tin của địa phương. Hội đồng nhân dân có thể họp kín trong trường hợp cần thiết theo trình tự luật định.

Kỳ họp thứ nhất của Hội đồng nhân dân khoá mới làm gì?

Kỳ họp thứ nhất sau bầu cử là nơi Hội đồng nhân dân khoá mới bầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch, trưởng ban của Hội đồng nhân dân và bầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch, uỷ viên Uỷ ban nhân dân cùng cấp cho nhiệm kỳ mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138