PhanLap.comPhân Lập
Chủ tịch nước, Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước

Chủ tịch nước và đối ngoại: điều ước quốc tế, đại sứ và việc thay mặt Nhà nước

Chủ tịch nước thay mặt nước về đối ngoại: cử, triệu hồi đại sứ, tiếp nhận đại sứ nước ngoài, quyết định đàm phán, ký điều ước nhân danh Nhà nước. Bảng phân vai rõ.

Two Vietnamese students at a study desk by a window folding blank paper into small envelopes and placing them in a row, soft early morning light, pale blue and sand tones

Về đối ngoại, Chủ tịch nước là người thay mặt nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Các việc chính theo Hiến pháp gồm: thực hiện hoạt động đối ngoại; cử, triệu hồi đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam; quyết định phong hàm, cấp đại sứ căn cứ nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội; tiếp nhận đại sứ của nước ngoài; quyết định đàm phán, ký kết điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước; trình Quốc hội phê chuẩn những điều ước thuộc thẩm quyền của Quốc hội, và quyết định phê chuẩn, gia nhập hoặc chấm dứt hiệu lực các điều ước khác nhân danh Nhà nước.

Đối ngoại là lĩnh vực có nhiều cơ quan cùng tham gia: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ và bộ phụ trách ngoại giao. Bài này phân vai từng bên, giải nghĩa các thuật ngữ như "điều ước nhân danh Nhà nước", "phê chuẩn", "đại sứ đặc mệnh toàn quyền", kèm bảng và câu hỏi tự kiểm.

Giải nghĩa các thuật ngữ trước khi học

Điều ước quốc tế. Là thoả thuận bằng văn bản giữa Việt Nam với một hoặc nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, tạo ra quyền và nghĩa vụ theo luật quốc tế. Tên gọi có thể là hiệp ước, hiệp định, công ước, nghị định thư.

Nhân danh Nhà nước và nhân danh Chính phủ. Điều ước có thể được ký nhân danh Nhà nước, thường là những điều ước quan trọng nhất, hoặc nhân danh Chính phủ cho nhiều lĩnh vực hợp tác cụ thể. Danh nghĩa ký quyết định cơ quan nào có thẩm quyền ở các khâu tiếp theo.

Ký, phê chuẩn, gia nhập. Ký là đại diện bày tỏ sự đồng ý với văn bản. Phê chuẩn là bước cơ quan có thẩm quyền trong nước xác nhận chấp nhận ràng buộc bởi điều ước đã ký. Gia nhập là trở thành thành viên của một điều ước mà mình không tham gia ký từ đầu.

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền. Là người đứng đầu cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam tại một nước, đại diện cho cả Nhà nước chứ không cho riêng một bộ. Vì vậy việc cử, triệu hồi đại sứ gắn với người đứng đầu Nhà nước.

Bảng phân vai trong đối ngoại

Bảng dưới gom các cơ quan tham gia đối ngoại theo Hiến pháp, ở mức nguyên lý.

Cơ quanLàm gì trong đối ngoạiGhi chú dễ nhầm
Quốc hộiQuyết định chính sách cơ bản về đối ngoại; phê chuẩn hoặc quyết định gia nhập, chấm dứt hiệu lực những điều ước quan trọng do Hiến pháp liệt kêNhư điều ước liên quan tới chiến tranh, hoà bình, chủ quyền quốc gia, tư cách thành viên tại tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng
Uỷ ban Thường vụ Quốc hộiPhê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm đại sứ đặc mệnh toàn quyền; ra nghị quyết làm căn cứ phong hàm, cấp đại sứLàm việc giữa hai kỳ họp của Quốc hội
Chủ tịch nướcCử, triệu hồi đại sứ; tiếp nhận đại sứ nước ngoài; quyết định đàm phán, ký điều ước nhân danh Nhà nước; trình Quốc hội phê chuẩn; phê chuẩn các điều ước khác nhân danh Nhà nướcThay mặt nước về đối ngoại
Chính phủThống nhất quản lý nhà nước về đối ngoại; tổ chức đàm phán, ký điều ước nhân danh Nhà nước theo uỷ quyền của Chủ tịch nước; quyết định điều ước nhân danh Chính phủKhối hành pháp, có bộ phụ trách ngoại giao
Bộ phụ trách ngoại giaoTham mưu, tổ chức thực hiện công tác đối ngoại hằng ngày, quản lý hệ thống cơ quan đại diện ở nước ngoàiLà cơ quan của Chính phủ

Đọc theo hàng sẽ thấy: Quốc hội quyết định ở tầm cao nhất, Chủ tịch nước thay mặt quốc gia, Chính phủ quản lý và tổ chức thực hiện. Ba bên phối hợp trong một chuỗi, không bên nào làm thay bên nào. Danh sách đầy đủ các loại điều ước thuộc thẩm quyền Quốc hội nằm trong các điều về Quốc hội của Hiến pháp.

Sơ đồ chữ: một điều ước nhân danh Nhà nước đi qua những khâu nào

Ví dụ giả định: Việt Nam chuẩn bị ký một điều ước nhân danh Nhà nước thuộc loại Hiến pháp yêu cầu Quốc hội phê chuẩn. Ở mức nguyên lý, các khâu có thể như sau:

  1. Chính phủ, qua bộ phụ trách ngoại giao và các bộ liên quan, chuẩn bị nội dung và đề xuất đàm phán.
  2. Chủ tịch nước quyết định việc đàm phán, ký kết nhân danh Nhà nước, có thể uỷ quyền cho Chính phủ tổ chức đàm phán.
  3. Đại diện được uỷ quyền ký điều ước với phía nước ngoài.
  4. Vì điều ước thuộc loại phải trình Quốc hội, Chủ tịch nước trình Quốc hội phê chuẩn.
  5. Quốc hội xem xét, biểu quyết phê chuẩn.
  6. Các bên hoàn tất thủ tục theo luật quốc tế để điều ước có hiệu lực; các cơ quan trong nước tổ chức thực hiện.

Sơ đồ là mô hình học tập, không phải mô tả một điều ước có thật. Trình tự chi tiết do luật về điều ước quốc tế hiện hành quy định. Điều cần nhớ: với điều ước quan trọng nhất, khâu cuối thuộc Quốc hội.

Đại sứ: ai cử, ai phê chuẩn, ai tiếp nhận

Với đại sứ của Việt Nam ở nước ngoài, Chủ tịch nước cử và triệu hồi. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm đại sứ có bước phê chuẩn của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, và việc phong hàm, cấp đại sứ cũng căn cứ nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Như vậy, một chức danh đại diện cho cả quốc gia ở nước ngoài có sự tham gia của cả cơ quan đại biểu lẫn người đứng đầu Nhà nước.

Với đại sứ của nước ngoài đến Việt Nam, Chủ tịch nước tiếp nhận. Theo thông lệ ngoại giao, đại sứ mới trình thư uỷ nhiệm, còn gọi là quốc thư, lên người đứng đầu Nhà nước nơi mình đến. Đây là lý do những sự kiện trình quốc thư ở Việt Nam diễn ra với Chủ tịch nước.

Mẹo nhớ: "Đi thì Chủ tịch nước cử, đến thì Chủ tịch nước nhận." Hai chiều đều quy về người thay mặt nước về đối ngoại. Phần quản lý hằng ngày của cơ quan đại diện ở nước ngoài thuộc bộ phụ trách ngoại giao của Chính phủ.

Vì sao đối ngoại cần nhiều cơ quan cùng tham gia

Đối ngoại có thể là một chuyến thăm, một cuộc hội đàm, một hiệp định thương mại hay một điều ước về hoà bình. Các việc này khác nhau rất nhiều về tầm quan trọng, nên Hiến pháp không giao toàn bộ cho một cơ quan. Việc càng hệ trọng, càng có nhiều khâu và càng có sự tham gia của cơ quan đại biểu cao nhất là Quốc hội.

Cách chia này là một biểu hiện cụ thể của nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát. Phân công: Quốc hội quyết định chính sách cơ bản và phê chuẩn điều ước quan trọng, Chủ tịch nước thay mặt quốc gia, Chính phủ quản lý và tổ chức thực hiện. Phối hợp: một điều ước cần Chính phủ chuẩn bị, Chủ tịch nước quyết định, Quốc hội phê chuẩn. Kiểm soát: những cam kết ràng buộc cả quốc gia ở mức cao nhất phải qua biểu quyết của Quốc hội.

Với người học, điều này có ích khi gặp câu hỏi dạng "cơ quan nào có thẩm quyền". Bạn hỏi lại: đây là việc quản lý thường ngày, việc thay mặt quốc gia, hay việc ràng buộc quốc gia ở mức cao nhất? Câu trả lời lần lượt dẫn về Chính phủ, Chủ tịch nước, Quốc hội.

Chỗ hay nhầm khi làm bài

Nhầm "Chính phủ không được ký điều ước". Chính phủ được ký điều ước nhân danh Chính phủ, và tổ chức đàm phán, ký điều ước nhân danh Nhà nước theo uỷ quyền của Chủ tịch nước. Chủ tịch nước không phải người duy nhất có mặt trong đối ngoại.

Nhầm "Chủ tịch nước tự phê chuẩn mọi điều ước". Những điều ước quan trọng do Hiến pháp liệt kê phải trình Quốc hội phê chuẩn. Chủ tịch nước quyết định phê chuẩn các điều ước khác nhân danh Nhà nước.

Nhầm "Uỷ ban Thường vụ Quốc hội không liên quan tới đối ngoại". Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có vai trò ở khâu phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm đại sứ và ra nghị quyết làm căn cứ phong hàm, cấp đại sứ. Đây là chỗ đề thi hay khai thác.

Nhầm đại sứ là chức danh của một bộ. Đại sứ đặc mệnh toàn quyền đại diện cho cả Nhà nước. Bộ phụ trách ngoại giao quản lý hệ thống cơ quan đại diện, nhưng việc cử, triệu hồi đại sứ thuộc Chủ tịch nước.

Câu hỏi tự kiểm có đáp án

Tình huống giả định: bạn Lan, sinh viên năm nhất, chuẩn bị bài thuyết trình nhóm về đối ngoại trong bộ máy nhà nước. Nhóm tự đặt bốn câu hỏi để kiểm tra nhau:

  • Ai tiếp nhận đại sứ nước ngoài? Chủ tịch nước.
  • Điều ước liên quan tới chủ quyền quốc gia do ai phê chuẩn? Quốc hội, theo tờ trình của Chủ tịch nước.
  • Chính phủ có ký được điều ước không? Có, nhân danh Chính phủ; và tổ chức đàm phán, ký nhân danh Nhà nước khi được Chủ tịch nước uỷ quyền.
  • Việc bổ nhiệm đại sứ có sự tham gia của cơ quan nào thuộc Quốc hội? Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

Để đối chiếu, nhóm đọc các điều về Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước và Chính phủ trong Hiến pháp trên cổng pháp luật quốc gia. Danh sách điều ước Việt Nam là thành viên được đăng trên cổng thông tin chính thức của bộ phụ trách ngoại giao và cổng pháp luật quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Ai thay mặt Việt Nam về đối ngoại?

Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại. Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về đối ngoại và tổ chức thực hiện.

Điều ước quốc tế nào phải được Quốc hội phê chuẩn?

Những điều ước quan trọng do Hiến pháp liệt kê, như điều ước liên quan tới chiến tranh, hoà bình, chủ quyền quốc gia, tư cách thành viên tại các tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, cùng một số loại khác. Chủ tịch nước trình Quốc hội phê chuẩn.

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền do ai cử?

Chủ tịch nước cử và triệu hồi đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm đại sứ có bước phê chuẩn của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội theo Hiến pháp.

Ký điều ước và phê chuẩn điều ước khác nhau thế nào?

Ký là đại diện bày tỏ sự đồng ý với nội dung văn bản. Phê chuẩn là bước cơ quan có thẩm quyền trong nước xác nhận Việt Nam chấp nhận bị ràng buộc bởi điều ước đó. Nhiều điều ước chỉ có hiệu lực sau bước phê chuẩn.

Chính phủ có vai trò gì trong ký điều ước?

Chính phủ tổ chức đàm phán, ký điều ước nhân danh Nhà nước theo uỷ quyền của Chủ tịch nước, và quyết định việc ký, gia nhập, phê duyệt hoặc chấm dứt hiệu lực điều ước nhân danh Chính phủ.

Trình quốc thư là gì?

Là nghi thức đại sứ nước ngoài mới đến trình thư uỷ nhiệm lên người đứng đầu Nhà nước nơi mình làm nhiệm vụ. Ở Việt Nam, Chủ tịch nước tiếp nhận đại sứ nước ngoài, nên đại sứ trình quốc thư lên Chủ tịch nước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138