PhanLap.comPhân Lập
Chủ tịch nước, Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước

Ai quyết định cho nhập, thôi, tước quốc tịch Việt Nam: thẩm quyền của Chủ tịch nước

Chủ tịch nước quyết định cho nhập, thôi, trở lại, tước quốc tịch Việt Nam. Giải thích vì sao, các cơ quan nào thẩm tra trước khi trình, và chỗ hay nhầm.

Close view of an elderly Vietnamese woman and her grandson at a kitchen table at home, both looking at an open notebook with blank pages, warm evening lamp light

Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước quyết định cho nhập quốc tịch, thôi quốc tịch, trở lại quốc tịch hoặc tước quốc tịch Việt Nam. Đây là một trong những nhiệm vụ, quyền hạn của người đứng đầu Nhà nước, vì quốc tịch là mối quan hệ pháp lý giữa một con người với cả quốc gia. Trước khi tới tay Chủ tịch nước, hồ sơ đã được các cơ quan có thẩm quyền thuộc bộ máy hành pháp tiếp nhận, thẩm tra, xác minh và trình lên theo luật quốc tịch.

Bài này đứng ở góc học bộ máy nhà nước: giải nghĩa quốc tịch, phân biệt năm loại quyết định, giải thích vì sao thẩm quyền đặt ở Chủ tịch nước và đường đi của một hồ sơ ở mức nguyên lý. Bài không hướng dẫn điều kiện, giấy tờ, lệ phí; những việc đó thuộc luật quốc tịch hiện hành và cơ quan tiếp nhận hồ sơ.

Quốc tịch là gì, nói bằng lời thường

Hiến pháp quy định công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam. Như vậy, quốc tịch là sợi dây pháp lý nối một người với Nhà nước: có quốc tịch Việt Nam thì là công dân Việt Nam, có quyền và nghĩa vụ của công dân, được Nhà nước bảo hộ cả khi ở nước ngoài.

Hiến pháp cũng nêu nguyên tắc công dân Việt Nam không thể bị trục xuất, giao nộp cho nhà nước khác. Đây là một trong những bảo đảm gắn với tư cách công dân. Vì sợi dây này quan trọng, việc tạo ra, cắt đứt hay khôi phục nó không thể là quyết định của một cơ quan địa phương, mà phải mang danh nghĩa cả quốc gia.

Phần lớn người Việt Nam có quốc tịch ngay khi sinh ra theo quy định của luật, không cần một quyết định riêng nào của Chủ tịch nước. Quyết định của Chủ tịch nước chỉ cần ở những trường hợp làm phát sinh, chấm dứt hoặc khôi phục quốc tịch theo con đường khác với việc sinh ra, như một người nước ngoài xin vào quốc tịch Việt Nam, hay một công dân xin thôi quốc tịch.

Năm loại quyết định về quốc tịch

Bảng dưới phân biệt các loại quyết định về quốc tịch thuộc thẩm quyền Chủ tịch nước, ở mức khái niệm.

Loại quyết địnhNghĩa là gìAi thường là người đề nghịMẹo nhớ
Cho nhập quốc tịchMột người chưa có quốc tịch Việt Nam được trở thành công dân Việt NamChính người xin nhậpTừ ngoài vào
Cho thôi quốc tịchMột công dân Việt Nam, theo nguyện vọng của mình, được chấm dứt quốc tịch Việt NamChính công dân xin thôiTự mình xin ra
Cho trở lại quốc tịchMột người từng có quốc tịch Việt Nam, đã mất, nay được khôi phụcChính người xin trở lạiRa rồi quay về
Tước quốc tịchNhà nước chấm dứt quốc tịch của một người vì hành vi gây phương hại nghiêm trọng theo luật địnhKhông phải người đó xin; cơ quan có thẩm quyền đề nghịBị buộc ra
Huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịchQuyết định cho nhập bị huỷ khi phát hiện người đó gian dối hoặc vi phạm theo luậtCơ quan có thẩm quyền đề nghịVào sai thì bị huỷ

Chỗ quan trọng nhất của bảng là cặp thôi và tước. Thôi là do người đó tự nguyện xin; tước là biện pháp Nhà nước áp dụng, không theo ý muốn của người bị tước. Cả hai đều làm chấm dứt quốc tịch nhưng khác hẳn nhau về bản chất. Điều kiện từng loại do luật quốc tịch quy định, nên tra văn bản hiện hành.

Vì sao thẩm quyền đặt ở Chủ tịch nước

Lý do thứ nhất: Chủ tịch nước là người thay mặt nước về đối nội và đối ngoại. Quyết định về quốc tịch vừa là việc đối nội (một người trở thành hay thôi là công dân), vừa có yếu tố đối ngoại (người đó thường đang có hoặc sẽ có quan hệ với một nhà nước khác). Đặt thẩm quyền ở người đứng đầu Nhà nước bảo đảm quyết định mang danh nghĩa cả quốc gia.

Lý do thứ hai: tính nhất quán. Nếu mỗi địa phương tự quyết về quốc tịch, sẽ có nguy cơ cách hiểu khác nhau. Khi thẩm quyền cuối cùng tập trung ở một chức danh duy nhất, mọi trường hợp trên cả nước đều qua cùng một đầu mối quyết định, dù việc tiếp nhận và thẩm tra được nhiều cơ quan làm.

Lý do thứ ba: quốc tịch xếp cùng nhóm với những việc mang tính công nhận của Nhà nước đối với một con người, như tặng thưởng huân chương hay đặc xá. Đây là nhóm việc mà Hiến pháp giao cho người đứng đầu Nhà nước, để chữ ký mang danh nghĩa quốc gia chứ không mang danh nghĩa một ngành.

Sơ đồ chữ: một hồ sơ quốc tịch đi qua những khâu nào

Ở mức nguyên lý, một hồ sơ xin nhập quốc tịch có thể hình dung qua các khâu dưới đây. Tên cơ quan tiếp nhận, thời hạn, giấy tờ cụ thể do luật quốc tịch hiện hành quy định.

  1. Người có nguyện vọng nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận theo luật, ở trong nước hoặc tại cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài.
  2. Cơ quan tiếp nhận kiểm tra hồ sơ; cơ quan công an xác minh nhân thân theo quy định.
  3. Cơ quan chuyên môn ở trung ương thuộc Chính phủ thẩm tra, tổng hợp và đề xuất.
  4. Hồ sơ được trình lên Chủ tịch nước theo trình tự luật định.
  5. Chủ tịch nước xem xét và quyết định cho hoặc không cho nhập quốc tịch.
  6. Quyết định được gửi tới người có liên quan và các cơ quan để thực hiện các việc tiếp theo.

Sơ đồ cho thấy sự phân công: khối hành pháp lo tiếp nhận, xác minh, thẩm tra; Chủ tịch nước quyết định. Bộ máy hành chính vừa được sắp xếp lại, nên tên cơ quan tiếp nhận ở từng bước cần đối chiếu văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Chính phủ hoặc cổng pháp luật quốc gia.

Việc nào về quốc tịch không cần tới Chủ tịch nước

Không phải mọi việc dính tới chữ "quốc tịch" đều lên tới Chủ tịch nước. Ở mức nguyên lý, nhiều việc thường ngày do cơ quan hành chính giải quyết theo luật:

  • Xác định quốc tịch của trẻ khi đăng ký khai sinh, theo quy định của luật về quốc tịch và hộ tịch.
  • Xác nhận một người có quốc tịch Việt Nam, hoặc xác nhận là người gốc Việt Nam, khi người đó cần giấy tờ chứng minh.
  • Cấp hộ chiếu, giấy tờ đi lại cho công dân Việt Nam.
  • Ghi chú vào sổ hộ tịch những thay đổi về quốc tịch sau khi đã có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Những việc này do cơ quan hành chính có thẩm quyền làm theo luật, không phải quyết định của Chủ tịch nước. Thẩm quyền của Chủ tịch nước chỉ ở năm loại quyết định đã nêu trong bảng phía trên: nhập, thôi, trở lại, tước, và huỷ quyết định cho nhập. Phân biệt được lớp "quyết định quốc tịch" với lớp "giấy tờ về quốc tịch" sẽ tránh được cách hiểu rằng mọi việc đều phải lên trung ương. Tên cơ quan cụ thể ở từng việc nên tra văn bản hiện hành, vì bộ máy hành chính vừa được sắp xếp lại.

Hiểu lầm hay gặp và cách hiểu đúng

Hiểu lầm: chính quyền địa phương cấp giấy cho nhập quốc tịch. Hiểu đúng: chính quyền và cơ quan chuyên môn có thể là nơi tiếp nhận, xác minh hồ sơ theo luật, nhưng quyết định cho nhập quốc tịch là của Chủ tịch nước.

Hiểu lầm: thôi quốc tịch và tước quốc tịch là một. Hiểu đúng: thôi là tự nguyện xin, tước là Nhà nước áp dụng khi có hành vi gây phương hại nghiêm trọng theo luật định. Khác nhau ở ý chí của người có quốc tịch.

Hiểu lầm: có quốc tịch nước khác là tự động mất quốc tịch Việt Nam. Hiểu đúng: việc có giữ hay mất quốc tịch Việt Nam khi có quốc tịch nước khác do luật quốc tịch quy định cụ thể cho từng trường hợp. Không nên tự suy ra; cần tra luật hiện hành.

Hiểu lầm: giấy khai sinh là quyết định quốc tịch. Hiểu đúng: giấy khai sinh ghi nhận việc sinh ra và thông tin của trẻ. Quốc tịch theo nơi sinh, theo cha mẹ được xác định theo luật; Chủ tịch nước không cần ra quyết định cho trường hợp này.

Câu hỏi tự kiểm

Tình huống giả định: cô Hoa kể với lớp về một người bạn nước ngoài đã sống lâu năm ở Việt Nam, muốn trở thành công dân Việt Nam. Cô hỏi lớp bốn câu, bạn thử trả lời:

  • Ai quyết định cho người bạn ấy nhập quốc tịch? Chủ tịch nước.
  • Cơ quan thuộc khối nào thẩm tra hồ sơ trước khi trình? Các cơ quan có thẩm quyền thuộc khối hành pháp, theo luật quốc tịch.
  • Nếu một công dân Việt Nam muốn thôi quốc tịch, ai quyết định? Cũng là Chủ tịch nước.
  • Tước quốc tịch khác thôi quốc tịch ở điểm nào? Thôi là tự nguyện xin; tước là Nhà nước áp dụng khi có hành vi gây phương hại nghiêm trọng theo luật định.

Câu trả lời có thể kiểm ở chương Chủ tịch nước và chương về quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp, đăng trên cổng pháp luật quốc gia. Phần điều kiện, giấy tờ cụ thể nằm trong luật quốc tịch hiện hành; trường hợp riêng nên hỏi trực tiếp cơ quan tiếp nhận hồ sơ.

Câu hỏi thường gặp

Ai có thẩm quyền quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam?

Chủ tịch nước. Hiến pháp giao cho Chủ tịch nước quyết định cho nhập, thôi, trở lại hoặc tước quốc tịch Việt Nam. Các cơ quan thuộc khối hành pháp tiếp nhận, xác minh, thẩm tra rồi trình lên theo luật.

Thôi quốc tịch và tước quốc tịch khác nhau thế nào?

Thôi quốc tịch là công dân tự nguyện xin chấm dứt quốc tịch Việt Nam. Tước quốc tịch là biện pháp Nhà nước áp dụng đối với người có hành vi gây phương hại nghiêm trọng theo luật định, không theo ý muốn của người đó.

Trẻ sinh ra ở Việt Nam có cần quyết định của Chủ tịch nước để có quốc tịch không?

Thông thường không. Quốc tịch khi sinh ra được xác định theo quy định của luật quốc tịch, dựa vào quốc tịch của cha mẹ và nơi sinh. Quyết định của Chủ tịch nước chỉ cần cho các trường hợp nhập, thôi, trở lại, tước quốc tịch.

Vì sao quyết định quốc tịch không giao cho chính quyền tỉnh?

Vì quốc tịch là mối quan hệ giữa một người với cả quốc gia, có cả yếu tố đối nội và đối ngoại. Hiến pháp đặt thẩm quyền ở người đứng đầu Nhà nước để quyết định mang danh nghĩa quốc gia và thống nhất trên cả nước.

Có thể bị tước quốc tịch Việt Nam vì lý do gì?

Ở mức nguyên lý, tước quốc tịch áp dụng với người có hành vi gây phương hại nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia theo luật quốc tịch quy định. Căn cứ và trình tự cụ thể phải tra luật hiện hành, không tự suy diễn.

Muốn biết điều kiện nhập quốc tịch thì hỏi ở đâu?

Bạn đọc luật quốc tịch Việt Nam hiện hành trên cổng pháp luật quốc gia và hỏi cơ quan tiếp nhận hồ sơ theo quy định. Bài này chỉ giải thích thẩm quyền trong bộ máy nhà nước, không thay cho hướng dẫn thủ tục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138