PhanLap.comPhân Lập
Quốc hội và quyền lập pháp

Quốc hội bầu và phê chuẩn những chức danh nào: bầu, phê chuẩn, miễn nhiệm khác nhau

Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án, Viện trưởng và nhiều chức danh khác; phê chuẩn Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thẩm phán. Bảng ai đề nghị, ai bổ nhiệm.

Top-down view of a Vietnamese university student at a home study desk at night sorting blank paper cards into two stacks under a warm lamp, face out of frame

Theo Hiến pháp, Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm Uỷ ban của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, Tổng Kiểm toán nhà nước và người đứng đầu cơ quan khác do Quốc hội thành lập. Quốc hội phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, thành viên khác của Chính phủ, Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao, và phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội đồng bầu cử quốc gia.

Khác nhau giữa bầu và phê chuẩn nằm ở việc ai chọn người và ai ra quyết định cuối cùng. Phần dưới lập bảng chức danh, giải nghĩa từng thủ tục, phân biệt miễn nhiệm, bãi nhiệm, cách chức và nói về lời tuyên thệ. Bài chỉ nêu chức danh, không nêu người cụ thể.

Bầu và phê chuẩn: hiểu bằng lời thường

Hai thủ tục nghe gần nhau nhưng vai trò của Quốc hội khác nhau.

Thủ tụcQuốc hội làm gìSau đó
BầuQuốc hội trực tiếp chọn người giữ chức danh, theo danh sách được đề cử, bằng phiếu kínNgười trúng cử đảm nhận chức vụ ngay theo nghị quyết của Quốc hội
Phê chuẩnQuốc hội đồng ý hoặc không đồng ý với đề nghị bổ nhiệm của người có thẩm quyền đề nghịCăn cứ nghị quyết phê chuẩn, Chủ tịch nước ra quyết định bổ nhiệm
Miễn nhiệmCho thôi giữ chức vụ khi chưa hết nhiệm kỳ, thường vì lý do sức khoẻ, chuyển công tác hoặc lý do khácNgười đó thôi chức, không mang ý nghĩa kỷ luật
Bãi nhiệmRút chức vụ hoặc tư cách đối với người do bầu ra khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệmMang tính chế tài, thể hiện việc rút lại sự tín nhiệm
Cách chứcÁp dụng với người được bổ nhiệm, như một hình thức xử lýQuốc hội phê chuẩn đề nghị cách chức với một số chức danh

Mẹo nhớ: bầu – bãi nhiệm đi với chức danh do bầu; bổ nhiệm – cách chức đi với chức danh do bổ nhiệm; miễn nhiệm dùng cho cả hai, là thôi chức không do vi phạm.

Bảng chức danh: ai đề nghị, Quốc hội làm gì, ai bổ nhiệm

Bảng chỉ nêu những điểm Hiến pháp quy định rõ. Trình tự giới thiệu, đề cử chi tiết do luật tổ chức Quốc hội và các luật liên quan quy định.

Chức danhQuốc hội làm gìĐiểm cần nhớ
Chủ tịch nướcBầuPhải là đại biểu Quốc hội
Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụBầuTrong số đại biểu Quốc hội
Thủ tướng Chính phủBầu theo đề nghị của Chủ tịch nướcPhải là đại biểu Quốc hội
Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối caoBầu theo đề nghị của Chủ tịch nướcBáo cáo công tác trước Quốc hội
Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, Tổng Kiểm toán nhà nướcBầuĐứng đầu hai cơ quan do Hiến pháp quy định riêng
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộPhê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức của Thủ tướngChủ tịch nước bổ nhiệm căn cứ nghị quyết của Quốc hội
Thẩm phán Toà án nhân dân tối caoPhê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chứcChủ tịch nước bổ nhiệm căn cứ nghị quyết của Quốc hội
Thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội đồng bầu cử quốc giaPhê chuẩn danh sáchPhê chuẩn cả danh sách, không bầu từng người

Đọc bảng theo chiều dọc ở cột giữa: chức danh đứng đầu các cơ quan quan trọng nhất thì Quốc hội bầu; thành viên Chính phủ và thẩm phán cấp cao nhất thì Quốc hội phê chuẩn. Đại sứ đặc mệnh toàn quyền không thuộc nhóm này: việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Đại sứ do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn đề nghị, Chủ tịch nước quyết định.

Từ đề cử tới nhậm chức: sơ đồ chữ hai con đường

Hai con đường dưới đây giúp hình dung bầu và phê chuẩn diễn ra thế nào ở mức nguyên lý.

  1. Con đường bầu (ví dụ Thủ tướng): người có thẩm quyền giới thiệu, đề nghị; Quốc hội thảo luận; đại biểu bỏ phiếu kín; người được quá nửa tổng số đại biểu tán thành thì trúng cử; Quốc hội ra nghị quyết; người được bầu tuyên thệ nếu thuộc diện phải tuyên thệ và bắt đầu nhiệm vụ.
  2. Con đường phê chuẩn (ví dụ Bộ trưởng): Thủ tướng đề nghị bổ nhiệm; Quốc hội xem xét, biểu quyết; nếu được quá nửa tổng số đại biểu tán thành, Quốc hội ra nghị quyết phê chuẩn; Chủ tịch nước căn cứ nghị quyết đó ra quyết định bổ nhiệm.
  3. Khi thôi chức: người có thẩm quyền đề nghị miễn nhiệm hoặc cách chức; Quốc hội xem xét bằng thủ tục tương ứng; với chức danh do phê chuẩn, Chủ tịch nước ra quyết định căn cứ nghị quyết của Quốc hội.

Chi tiết như ai được giới thiệu thêm người, có bao nhiêu người trong danh sách, cách kiểm phiếu, do luật tổ chức Quốc hội và nội quy kỳ họp quy định. Khi cần chính xác từng bước, bạn tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Quốc hội.

Chỗ hay nhầm về bầu và phê chuẩn

Bảng gom những câu trả lời sai thường gặp và cách sửa.

Hiểu nhầmHiểu đúngMẹo nhớ
Quốc hội bầu Bộ trưởngQuốc hội phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Bộ trưởng; Chủ tịch nước bổ nhiệmThủ tướng được bầu, Bộ trưởng được phê chuẩn
Thủ tướng bổ nhiệm Bộ trưởngThủ tướng đề nghị; Chủ tịch nước bổ nhiệm sau khi Quốc hội phê chuẩnĐề nghị – phê chuẩn – bổ nhiệm: ba người, ba bước
Quốc hội bầu tất cả thẩm phánQuốc hội chỉ phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao; thẩm phán các toà khác do Chủ tịch nước bổ nhiệm theo trình tự luật địnhPhê chuẩn chỉ dành cho cấp tối cao
Miễn nhiệm là bị kỷ luậtMiễn nhiệm là thôi chức khi chưa hết nhiệm kỳ, không phải hình thức xử lýMiễn – thôi; cách – xử lý
Thủ tướng không cần là đại biểu Quốc hộiHiến pháp yêu cầu Thủ tướng được bầu trong số đại biểu Quốc hộiChủ tịch nước và Thủ tướng: phải là đại biểu

Nếu cần tự kiểm nhanh, hãy che cột "Hiểu đúng" và tự trả lời từng dòng. Bạn nào trả lời đúng cả năm dòng là đã nắm chắc phần này của chương Quốc hội.

Vì sao các chức danh cao nhất phải qua Quốc hội

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân. Khi Quốc hội bầu Thủ tướng, Chánh án, Viện trưởng hay phê chuẩn các Bộ trưởng, người giữ chức danh nhận quyền lực của mình thông qua cơ quan đại diện của Nhân dân. Từ đó phát sinh trách nhiệm: những người này phải báo cáo công tác, trả lời chất vấn và có thể bị lấy phiếu tín nhiệm tại Quốc hội.

Cơ chế bầu và phê chuẩn cũng là một hình thức phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan. Chủ tịch nước đề nghị bầu Thủ tướng; Thủ tướng đề nghị phê chuẩn Bộ trưởng; Quốc hội quyết; Chủ tịch nước bổ nhiệm. Không một cơ quan nào tự mình làm trọn từ đầu tới cuối việc đưa một người lên chức vụ cao nhất của bộ máy.

Vì Chủ tịch nước và Thủ tướng phải là đại biểu Quốc hội, hai người đứng đầu này đều đã qua lá phiếu của cử tri trước khi qua lá phiếu của Quốc hội. Đây là điểm hay được hỏi trong bài kiểm tra.

Lời tuyên thệ sau khi được bầu

Hiến pháp quy định sau khi được bầu, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao phải tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp. Lời tuyên thệ được thực hiện tại Quốc hội, trước các đại biểu.

Ý nghĩa của tuyên thệ là xác nhận công khai rằng người nắm quyền lực cao nhất ở mỗi khối chịu ràng buộc bởi Hiến pháp và phục vụ Nhân dân. Đó vừa là cam kết cá nhân, vừa là chuẩn mực để Quốc hội và cử tri dựa vào khi giám sát.

Câu tự kiểm: "Bốn chức danh nào phải tuyên thệ sau khi được bầu theo Hiến pháp?" Nếu bạn trả lời có Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoặc Tổng Kiểm toán nhà nước, hãy đọc lại: danh sách trong Hiến pháp gồm Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng và Chánh án Toà án nhân dân tối cao. Mẹo nhớ: người đứng đầu Nhà nước và người đứng đầu ba khối lập pháp, hành pháp, tư pháp xét xử.

Một tình huống giả định giúp nhớ trình tự

Bạn Lan, sinh viên năm nhất, theo dõi một kỳ họp đầu khoá giả định và ghi lại trình tự: Quốc hội bầu Chủ tịch Quốc hội; bầu Chủ tịch nước; Chủ tịch nước đề nghị, Quốc hội bầu Thủ tướng; Thủ tướng đề nghị, Quốc hội phê chuẩn các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng; Chủ tịch nước ra quyết định bổ nhiệm. Chủ tịch nước cũng đề nghị Quốc hội bầu Chánh án, Viện trưởng.

Trình tự Lan ghi là khung để nhớ ai đề nghị ai, không phải lịch trình thật của một kỳ họp cụ thể. Trên thực tế, thứ tự các việc do chương trình kỳ họp quy định và có thể khác.

Ngoài kỳ họp đầu khoá, việc bầu, phê chuẩn có thể diễn ra ở bất kỳ kỳ họp nào khi có chức danh cần kiện toàn, ví dụ khi một thành viên Chính phủ được miễn nhiệm vì chuyển công tác. Những thay đổi này luôn được thể hiện bằng nghị quyết của Quốc hội, đăng trên cổng thông tin của Quốc hội. Khi cần biết ai đang giữ chức danh nào, bạn tra nguồn chính thức đó, không dựa vào trí nhớ hay mạng xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Quốc hội bầu những chức danh nào?

Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm các Uỷ ban, Thủ tướng, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, Tổng Kiểm toán nhà nước.

Bộ trưởng do Quốc hội bầu hay phê chuẩn?

Bộ trưởng do Quốc hội phê chuẩn. Thủ tướng đề nghị bổ nhiệm, Quốc hội xem xét và ra nghị quyết phê chuẩn, sau đó Chủ tịch nước ra quyết định bổ nhiệm. Đây là điểm khác với Thủ tướng, người được Quốc hội bầu.

Ai đề nghị Quốc hội bầu Thủ tướng?

Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước đề nghị Quốc hội bầu Thủ tướng Chính phủ, đồng thời đề nghị bầu Chánh án Toà án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thủ tướng phải là đại biểu Quốc hội.

Miễn nhiệm và bãi nhiệm khác nhau thế nào?

Miễn nhiệm là cho thôi giữ chức vụ trước khi hết nhiệm kỳ vì lý do như sức khoẻ, chuyển công tác, không mang ý nghĩa xử lý. Bãi nhiệm là rút chức vụ hoặc tư cách đối với người do bầu ra khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm.

Những ai phải tuyên thệ sau khi được Quốc hội bầu?

Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Chánh án Toà án nhân dân tối cao phải tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp sau khi được bầu.

Muốn biết ai đang giữ một chức danh thì tra ở đâu?

Bạn tra các nghị quyết bầu, phê chuẩn của Quốc hội và trang giới thiệu lãnh đạo trên cổng thông tin chính thức của Quốc hội, Chính phủ, Toà án, Viện kiểm sát có tên miền đuôi gov chấm vn, vì nhân sự có thể thay đổi giữa nhiệm kỳ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138