PhanLap.comPhân Lập
Quốc hội và quyền lập pháp

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội làm gì: cơ quan thường trực của Quốc hội giữa hai kỳ họp

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của Quốc hội: chuẩn bị kỳ họp, ra pháp lệnh, giải thích luật, giám sát, hướng dẫn Hội đồng nhân dân giữa hai kỳ họp.

A small group of Vietnamese adults seated around an oval table with blank notebooks and water glasses, wide shot from the doorway, cool overcast light, faces indistinct

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của Quốc hội, gồm Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội và các Uỷ viên. Vì Quốc hội chỉ họp theo kỳ, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội lo các công việc của Quốc hội trong khoảng giữa hai kỳ họp: chuẩn bị và triệu tập kỳ họp, ban hành pháp lệnh về vấn đề được giao, giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh, giám sát việc thi hành pháp luật, hướng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân và một số việc khác theo Hiến pháp.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội không thay thế Quốc hội. Những việc thuộc thẩm quyền riêng của Quốc hội như thông qua luật, quyết định ngân sách, bầu Thủ tướng vẫn phải chờ kỳ họp. Phần dưới nêu thành phần, các nhóm việc chính, giới hạn thẩm quyền và các chỗ hay nhầm.

Thành phần và một quy tắc đáng nhớ

Thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội do Quốc hội bầu trong số các đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội đồng thời là Chủ tịch Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, lãnh đạo công việc của Uỷ ban; các Phó Chủ tịch Quốc hội là Phó Chủ tịch Uỷ ban. Số lượng thành viên do Quốc hội quyết định, không cố định trong Hiến pháp.

Hiến pháp có một quy tắc đáng nhớ: thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội không thể đồng thời là thành viên Chính phủ. Lý do dễ hiểu: Uỷ ban Thường vụ Quốc hội giám sát việc thi hành pháp luật và có quyền đình chỉ văn bản trái luật của Chính phủ. Nếu một người vừa ngồi ở Chính phủ vừa ngồi ở Uỷ ban Thường vụ, người đó sẽ tự giám sát mình. Quy tắc này thể hiện rõ yêu cầu kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước theo Điều 2 Hiến pháp.

Nhiệm kỳ của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội bắt đầu từ khi được Quốc hội khoá đó bầu ra và kết thúc khi Quốc hội khoá mới bầu ra Uỷ ban Thường vụ mới. Như vậy giữa hai khoá luôn có một cơ quan thường trực tiếp nối công việc.

Các nhóm việc chính của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội

Bảng gom các nhiệm vụ trong Hiến pháp thành nhóm để dễ nhớ. Danh mục đầy đủ đọc trong điều về nhiệm vụ, quyền hạn của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

Nhóm việcNội dung chínhVí dụ giả định
Lo kỳ họpChuẩn bị, triệu tập và chủ trì kỳ họp Quốc hộiDự kiến chương trình, xác định những dự án luật đưa ra kỳ họp tới
Văn bảnRa pháp lệnh về vấn đề được Quốc hội giao; giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnhGiải thích một cụm từ trong luật đang được hiểu theo nhiều cách
Giám sátGiám sát việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh; giám sát hoạt động của một số cơ quanTổ chức đoàn giám sát việc thực hiện một chính sách
Văn bản trái luậtĐình chỉ văn bản của Chính phủ, Thủ tướng, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và trình Quốc hội quyết định huỷ bỏMột văn bản dưới luật bị phát hiện trái luật
Với Hội đồng nhân dânGiám sát, hướng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân; bãi bỏ nghị quyết sai trái của Hội đồng nhân dân cấp tỉnhHướng dẫn chung về tổ chức kỳ họp Hội đồng nhân dân
Đơn vị hành chínhQuyết định thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính dưới cấp tỉnhSắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã
Phối hợp nội bộChỉ đạo, điều hoà, phối hợp hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hộiPhân công cơ quan thẩm tra một dự án luật

Ngoài ra, Hiến pháp giao Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định tổng động viên hoặc động viên cục bộ, ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp; riêng việc tuyên bố tình trạng chiến tranh thì Uỷ ban Thường vụ chỉ quyết định khi Quốc hội không thể họp được và phải báo cáo Quốc hội xem xét tại kỳ họp gần nhất. Uỷ ban cũng phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền và tổ chức trưng cầu ý dân theo quyết định của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội làm gì

Chủ tịch Quốc hội đứng đầu Quốc hội và Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Theo Hiến pháp, Chủ tịch Quốc hội có những việc chính sau.

  • Chủ toạ các phiên họp của Quốc hội, điều hành để các phiên họp diễn ra đúng chương trình.
  • Ký chứng thực luật, nghị quyết của Quốc hội sau khi được thông qua, xác nhận văn bản đúng là văn bản Quốc hội đã biểu quyết.
  • Lãnh đạo công tác của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.
  • Tổ chức thực hiện công tác đối ngoại của Quốc hội.
  • Giữ mối liên hệ với các đại biểu Quốc hội.

Đừng nhầm Chủ tịch Quốc hội với Chủ tịch nước. Chủ tịch Quốc hội ký chứng thực luật; Chủ tịch nước công bố luật. Chủ tịch Quốc hội đứng đầu cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội, đối ngoại. Sau khi được bầu, Chủ tịch Quốc hội tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp.

Mẹo nhớ: "Chủ tịch Quốc hội ký chứng thực – Chủ tịch nước công bố", tức một người xác nhận văn bản đúng là của Quốc hội, một người đưa văn bản đó ra cho toàn xã hội biết.

Giới hạn: những việc Uỷ ban Thường vụ không làm thay Quốc hội

Không thông qua luật. Luật chỉ do Quốc hội thông qua tại kỳ họp. Uỷ ban Thường vụ ban hành pháp lệnh, văn bản có hiệu lực thấp hơn luật, và chỉ về vấn đề Quốc hội giao.

Không quyết định ngân sách năm. Dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách trung ương và phê chuẩn quyết toán là thẩm quyền của Quốc hội theo Hiến pháp; Uỷ ban Thường vụ có thể chuẩn bị, giám sát, nhưng không thay Quốc hội quyết định những việc đó.

Không bầu các chức danh cao nhất. Việc bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao thuộc Quốc hội.

Đình chỉ chứ không tự huỷ văn bản của Chính phủ. Với văn bản của Chính phủ, Thủ tướng, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ đình chỉ thi hành và trình Quốc hội quyết định việc huỷ bỏ. Đây là một ví dụ của cơ chế kiểm soát có nhiều tầng.

Giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh nghĩa là gì

Khi một điều luật được hiểu theo nhiều cách khác nhau trong thực tế, cần một cơ quan có thẩm quyền nói rõ nghĩa đúng. Hiến pháp giao việc giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh cho Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Việc giải thích được thể hiện bằng nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, để mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu và áp dụng thống nhất.

Giải thích khác với sửa luật. Giải thích chỉ làm rõ nội dung đã có, không thêm quy định mới. Nếu cần thay đổi nội dung, phải đi theo đường sửa luật tại Quốc hội.

Cũng cần phân biệt với việc toà án áp dụng luật. Khi xét xử, toà án phải hiểu và áp dụng luật vào vụ việc cụ thể, và Toà án nhân dân tối cao có nhiệm vụ hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử. Nhưng việc giải thích chính thức Hiến pháp, luật, pháp lệnh với giá trị chung vẫn là thẩm quyền của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

Ví dụ giả định: một luật dùng một cụm từ mà nơi này hiểu rộng, nơi khác hiểu hẹp, khiến việc áp dụng không thống nhất. Cơ quan có thẩm quyền đề nghị giải thích; Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ra nghị quyết làm rõ cụm từ đó gồm những gì, từ đó mọi nơi áp dụng theo một cách. Còn nếu muốn mở rộng hay thu hẹp nội dung cụm từ, phải sửa luật tại Quốc hội.

Chỗ hay nhầm và cách tra cứu

Các nhầm lẫn dưới đây gặp nhiều trong bài làm của học sinh, sinh viên.

Hiểu nhầmHiểu đúng
Uỷ ban Thường vụ Quốc hội là một Uỷ ban như các Uỷ ban chuyên mônĐây là cơ quan thường trực, đứng trên và điều hoà hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội
Uỷ ban Thường vụ Quốc hội là Văn phòng Quốc hộiVăn phòng Quốc hội là cơ quan tham mưu, giúp việc; Uỷ ban Thường vụ là cơ quan có thẩm quyền của Quốc hội
Pháp lệnh là luật do Uỷ ban Thường vụ làmPháp lệnh là văn bản riêng, hiệu lực thấp hơn luật, chỉ về vấn đề Quốc hội giao
Uỷ ban Thường vụ có thể thay Quốc hội làm mọi việc giữa hai kỳ họpChỉ làm các việc Hiến pháp, luật giao; việc thuộc thẩm quyền riêng của Quốc hội phải chờ kỳ họp

Câu tự kiểm: "Cơ quan nào có thẩm quyền giải thích luật?" Đáp án: Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Nhiều bạn chọn Toà án nhân dân tối cao hoặc Bộ Tư pháp; hai cơ quan này có vai trò khác, không có thẩm quyền giải thích chính thức luật.

Muốn đọc quy định gốc, bạn mở chương về Quốc hội trong Hiến pháp, các điều về Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, và luật tổ chức Quốc hội bản còn hiệu lực trên cổng thông tin của Quốc hội. Cơ cấu các cơ quan thuộc Uỷ ban Thường vụ đã có thay đổi khi bộ máy được sắp xếp lại; hãy đối chiếu văn bản hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội gồm những ai?

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội gồm Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội và các Uỷ viên, đều do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội lãnh đạo công tác của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

Pháp lệnh do cơ quan nào ban hành?

Pháp lệnh do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành về những vấn đề được Quốc hội giao, sau đó được Chủ tịch nước công bố. Pháp lệnh có hiệu lực thấp hơn Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội.

Thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có được làm Bộ trưởng không?

Không. Hiến pháp quy định thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội không thể đồng thời là thành viên Chính phủ, vì Uỷ ban Thường vụ giám sát việc thi hành pháp luật, trong đó có hoạt động của Chính phủ.

Ai giải thích Hiến pháp và luật?

Theo Hiến pháp, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh. Giải thích chỉ làm rõ nội dung đã có; nếu cần thay đổi nội dung thì phải sửa luật tại Quốc hội.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có quyền gì với Hội đồng nhân dân?

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội giám sát, hướng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân, có quyền bãi bỏ nghị quyết sai trái của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và trong trường hợp nghiêm trọng có thể giải tán Hội đồng nhân dân cấp tỉnh theo Hiến pháp.

Giữa hai kỳ họp, Uỷ ban Thường vụ có thông qua luật được không?

Không. Luật chỉ được thông qua khi Quốc hội họp và biểu quyết. Giữa hai kỳ họp, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội chuẩn bị kỳ họp, ra pháp lệnh về vấn đề được giao, giải thích, giám sát và làm các việc khác theo Hiến pháp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138