PhanLap.comPhân Lập
Quốc hội và quyền lập pháp

Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội: cơ cấu, nhiệm vụ và chỗ hay nhầm

Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban là cơ quan của Quốc hội, chia việc theo lĩnh vực: thẩm tra dự án, giám sát, kiến nghị. Sơ đồ chữ, uỷ ban lâm thời, chỗ hay nhầm.

Vietnamese university students splitting into small circles in a bright seminar room, each circle bent over blank notebooks, high angle wide shot, soft afternoon light

Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội là các cơ quan của Quốc hội, chia việc theo lĩnh vực. Mỗi cơ quan gồm các đại biểu Quốc hội, có nhiệm vụ thẩm tra dự án luật, dự án khác và báo cáo được giao, giám sát trong lĩnh vực phụ trách và kiến nghị những vấn đề thuộc lĩnh vực đó. Hội đồng Dân tộc phụ trách công tác dân tộc; mỗi Uỷ ban phụ trách một nhóm lĩnh vực như pháp luật, kinh tế, tài chính, quốc phòng, an ninh, văn hoá, xã hội, đối ngoại.

Có thể hình dung Quốc hội như một hội đồng lớn quyết định mọi việc tại hội trường, còn Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban là các nhóm chuyên môn đọc kỹ từng hồ sơ trước khi hội trường bàn. Phần dưới vẽ sơ đồ chữ cơ cấu Quốc hội, giải nghĩa chữ "thẩm tra", nêu quyền của các cơ quan này và chỉ ra chỗ hay nhầm với bộ, ngành của Chính phủ.

Sơ đồ chữ: Quốc hội gồm những bộ phận nào

Sơ đồ dưới đây chỉ nêu các khối theo Hiến pháp. Tên gọi và số lượng Uỷ ban có thể thay đổi theo quyết định của Quốc hội, nhất là sau khi bộ máy được sắp xếp lại.

  • Quốc hội: toàn thể đại biểu Quốc hội, quyết định tại kỳ họp.
    • Uỷ ban Thường vụ Quốc hội: cơ quan thường trực, làm việc giữa hai kỳ họp, điều hoà hoạt động của các cơ quan bên dưới.
    • Hội đồng Dân tộc: phụ trách công tác dân tộc; có Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các uỷ viên.
    • Các Uỷ ban của Quốc hội: mỗi Uỷ ban phụ trách một nhóm lĩnh vực; có Chủ nhiệm, Phó Chủ nhiệm và các uỷ viên.
    • Uỷ ban lâm thời: lập ra khi cần, cho một việc nhất định, xong việc thì thôi.
    • Bộ máy tham mưu, giúp việc: Văn phòng Quốc hội và các cơ quan giúp việc khác.
  • Đoàn đại biểu Quốc hội ở từng tỉnh, thành phố: tổ chức hoạt động của đại biểu ở địa phương.

Muốn biết hiện Quốc hội có những Uỷ ban nào, phụ trách lĩnh vực gì, bạn tra trang giới thiệu cơ cấu tổ chức trên cổng thông tin của Quốc hội. Không nên học thuộc danh sách từ tài liệu cũ, vì Quốc hội có thể thành lập, giải thể hoặc hợp nhất Uỷ ban theo quyết định của mình.

Vì sao Quốc hội cần các cơ quan chia theo lĩnh vực

Thẩm tra là việc một cơ quan của Quốc hội xem xét kỹ một dự án luật, dự án nghị quyết hay một báo cáo trước khi trình ra Quốc hội: dự án có cần thiết không, có phù hợp Hiến pháp và các luật khác không, có khả thi không, có điểm nào còn khác ý kiến. Kết quả thẩm tra được viết thành báo cáo thẩm tra để đại biểu tham khảo khi thảo luận và biểu quyết.

Lý do cần thẩm tra rất thực tế. Một kỳ họp có thể bàn nhiều dự án, mỗi dự án dày hàng trăm trang. Không đại biểu nào đọc sâu hết được mọi thứ. Thẩm tra giúp chia việc: nhóm đại biểu am hiểu một lĩnh vực đọc kỹ và nêu những điểm cần cân nhắc, cả hội trường nhờ đó thảo luận đúng trọng tâm.

Thẩm tra cũng là một mắt xích kiểm soát. Phần lớn dự án luật do Chính phủ chuẩn bị; một cơ quan của Quốc hội xem xét lại một cách khách quan giúp phát hiện chỗ chưa ổn trước khi biểu quyết. Đây là cách phân công và phối hợp giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan quyết định trong thực hiện quyền lập pháp.

Hội đồng Dân tộc và Uỷ ban làm những việc gì

Bảng gom các nhiệm vụ chung theo Hiến pháp. Mỗi cơ quan làm trong phạm vi lĩnh vực của mình.

ViệcNội dungVí dụ giả định
Thẩm traThẩm tra dự án luật, dự án nghị quyết, báo cáo được giaoUỷ ban phụ trách lĩnh vực giáo dục thẩm tra một dự án luật về nhà giáo
Trình dự án luậtCó quyền trình dự án luật về lĩnh vực phụ tráchMột Uỷ ban tự đề xuất và trình dự án sửa một luật trong lĩnh vực của mình
Giám sátGiám sát trong lĩnh vực phụ trách, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn do luật địnhTổ chức đoàn giám sát việc thực hiện một chính sách y tế
Kiến nghịKiến nghị những vấn đề thuộc lĩnh vực phụ tráchKiến nghị sửa một quy định đang gây vướng mắc
Yêu cầu báo cáoYêu cầu thành viên Chính phủ, Chánh án, Viện trưởng, Tổng Kiểm toán nhà nước và cơ quan, tổ chức liên quan báo cáo, giải trình, cung cấp tài liệuMời đại diện một bộ tới giải trình về một vấn đề

Cơ quan, cá nhân được yêu cầu có trách nhiệm đáp ứng theo Hiến pháp. Đây là công cụ giúp các cơ quan của Quốc hội có đủ thông tin để thẩm tra và giám sát; chi tiết về giám sát thuộc chủ đề kiểm soát quyền lực.

Hội đồng Dân tộc có gì đặc biệt

Hội đồng Dân tộc nghiên cứu và kiến nghị với Quốc hội về công tác dân tộc, thẩm tra dự án và giám sát việc thực hiện chính sách dân tộc. Hiến pháp đặt cho cơ quan này một vị trí đáng chú ý trong quan hệ với Chính phủ: Chủ tịch Hội đồng Dân tộc được mời tham dự phiên họp của Chính phủ bàn về việc thực hiện chính sách dân tộc, và Chính phủ phải lấy ý kiến của Hội đồng Dân tộc trước khi ban hành quy định thực hiện chính sách dân tộc.

Hai quy định này cho thấy một kiểu phối hợp cụ thể giữa cơ quan của Quốc hội và cơ quan hành pháp: Chính phủ vẫn là nơi ban hành và tổ chức thực hiện, nhưng phải nghe ý kiến của cơ quan chuyên trách về dân tộc của Quốc hội trước. Mẹo nhớ: Hội đồng Dân tộc là "Hội đồng", không phải "Uỷ ban", và là cơ quan duy nhất trong nhóm này mang tên Hội đồng.

Vì tên gọi giống nhau, nhiều bạn lẫn Hội đồng Dân tộc với cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc thuộc Chính phủ. Hai cơ quan thuộc hai khối khác nhau: một bên là cơ quan của Quốc hội, gồm đại biểu, thẩm tra và giám sát; một bên thuộc khối hành pháp, quản lý và thực hiện chính sách. Tên cụ thể của cơ quan bên Chính phủ có thể đã thay đổi sau sắp xếp, cần tra cổng thông tin của Chính phủ.

Ai đứng đầu, gồm những ai và báo cáo trước ai

Hội đồng Dân tộc có Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các uỷ viên; mỗi Uỷ ban có Chủ nhiệm, các Phó Chủ nhiệm và các uỷ viên. Tất cả đều là đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Hội đồng Dân tộc và Chủ nhiệm các Uỷ ban do Quốc hội bầu; cách xác định các thành viên khác do luật tổ chức Quốc hội quy định. Trong mỗi cơ quan có một nhóm đại biểu làm việc chuyên trách, là lực lượng nòng cốt chuẩn bị báo cáo thẩm tra và tổ chức giám sát.

Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp thì báo cáo trước Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Uỷ ban Thường vụ chỉ đạo, điều hoà, phối hợp hoạt động của các cơ quan này để tránh chồng chéo, ví dụ khi một dự án luật chạm tới nhiều lĩnh vực thì phân công cơ quan chủ trì thẩm tra và cơ quan phối hợp.

Mẹo nhớ chức danh: Hội đồng thì có Chủ tịch, Uỷ ban thì có Chủ nhiệm. Câu hỏi trắc nghiệm hay đánh đố bằng cụm "Chủ tịch Uỷ ban của Quốc hội"; người đứng đầu một Uỷ ban được gọi là Chủ nhiệm.

Uỷ ban lâm thời: lập ra cho một việc rồi thôi

Ngoài các Uỷ ban thường xuyên, Hiến pháp cho phép Quốc hội thành lập Uỷ ban lâm thời khi cần thiết, để nghiên cứu, thẩm tra một dự án hoặc điều tra về một vấn đề nhất định. Uỷ ban lâm thời có nhiệm vụ rõ ràng, có thời hạn, làm xong thì báo cáo Quốc hội và chấm dứt hoạt động.

Một dạng Uỷ ban lâm thời quen thuộc là Uỷ ban dự thảo Hiến pháp khi Quốc hội quyết định làm hoặc sửa đổi Hiến pháp. Thành phần, số lượng thành viên và nhiệm vụ của uỷ ban này do Quốc hội quyết định theo đề nghị của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

Câu tự kiểm: "Cơ quan nào có thể được Quốc hội lập ra để điều tra về một vấn đề nhất định?" A. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội; B. Uỷ ban lâm thời; C. Văn phòng Quốc hội; D. Đoàn đại biểu Quốc hội. Đáp án B. Uỷ ban Thường vụ là cơ quan thường trực có sẵn, không phải lập ra cho một việc; Văn phòng Quốc hội là bộ máy giúp việc.

Chỗ hay nhầm: Uỷ ban của Quốc hội khác bộ của Chính phủ

Vì cùng chia theo lĩnh vực, Uỷ ban của Quốc hội và bộ của Chính phủ rất dễ bị đánh đồng. Bảng dưới đặt hai bên cạnh nhau.

Tiêu chíUỷ ban của Quốc hộiBộ của Chính phủ
Thuộc khốiQuốc hộiChính phủ
Gồm aiĐại biểu Quốc hộiBộ trưởng, thứ trưởng, công chức trong bộ máy hành chính
Việc chínhThẩm tra, giám sát, kiến nghị trong lĩnh vựcQuản lý nhà nước, tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực
Văn bảnBáo cáo thẩm tra, báo cáo giám sát, kiến nghịThông tư, quyết định theo thẩm quyền
Quan hệXem xét dự án do bộ chuẩn bị, giám sát hoạt động của bộChuẩn bị dự án, giải trình khi được yêu cầu

Tình huống giả định: cô Hoa giảng cho lớp: "Bộ phụ trách giáo dục soạn một dự án luật, Chính phủ trình lên Quốc hội. Uỷ ban của Quốc hội phụ trách lĩnh vực đó đọc kỹ và viết báo cáo thẩm tra. Cả Quốc hội thảo luận và biểu quyết." Ba cơ quan, ba vai, một dự án. Câu chuyện nhỏ này đủ để phân biệt Uỷ ban với bộ trong mọi bài kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Hội đồng Dân tộc là cơ quan của Quốc hội hay của Chính phủ?

Hội đồng Dân tộc là cơ quan của Quốc hội, gồm các đại biểu Quốc hội. Hội đồng nghiên cứu, kiến nghị về công tác dân tộc, thẩm tra dự án và giám sát việc thực hiện chính sách dân tộc; Chính phủ phải lấy ý kiến Hội đồng trước khi ban hành quy định thực hiện chính sách dân tộc.

Quốc hội có bao nhiêu Uỷ ban?

Số lượng và tên các Uỷ ban do Quốc hội quyết định và có thể thay đổi, nhất là khi bộ máy được sắp xếp lại. Để có thông tin chính xác, bạn tra phần cơ cấu tổ chức trên cổng thông tin của Quốc hội thay vì học thuộc danh sách cũ.

Thẩm tra dự án luật là gì?

Thẩm tra là việc Hội đồng Dân tộc hoặc Uỷ ban của Quốc hội xem xét kỹ một dự án luật trước khi trình Quốc hội: sự cần thiết, sự phù hợp với Hiến pháp và hệ thống pháp luật, tính khả thi và các điểm còn khác ý kiến, rồi lập báo cáo thẩm tra.

Uỷ ban lâm thời khác Uỷ ban thường xuyên thế nào?

Uỷ ban thường xuyên hoạt động suốt nhiệm kỳ, phụ trách một nhóm lĩnh vực. Uỷ ban lâm thời được Quốc hội lập ra khi cần để nghiên cứu, thẩm tra một dự án hoặc điều tra một vấn đề nhất định, xong việc thì chấm dứt hoạt động.

Uỷ ban của Quốc hội có quyền yêu cầu Bộ trưởng báo cáo không?

Có. Theo Hiến pháp, Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban có quyền yêu cầu thành viên Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng Kiểm toán nhà nước và cơ quan, tổ chức liên quan báo cáo, giải trình, cung cấp tài liệu.

Uỷ ban của Quốc hội và bộ của Chính phủ khác nhau ra sao?

Uỷ ban của Quốc hội gồm đại biểu, làm việc thẩm tra, giám sát, kiến nghị. Bộ thuộc Chính phủ, quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực, ban hành thông tư. Uỷ ban xem xét và giám sát việc bộ làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138