PhanLap.comPhân Lập
Quốc hội và quyền lập pháp

Biểu quyết ở Quốc hội cần bao nhiêu phiếu: quá nửa, hai phần ba và cách tính đúng

Luật, nghị quyết cần quá nửa tổng số đại biểu tán thành; Hiến pháp, đổi nhiệm kỳ, bãi nhiệm đại biểu cần ít nhất hai phần ba. Cách tính trên tổng số, bài tập tự kiểm.

Close-up of Vietnamese students hands raised above a classroom desk, some hands down, blurred heads in the foreground, warm late afternoon light through the window

Theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội được thông qua khi có quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Một số việc hệ trọng cần mức cao hơn, ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu: làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp, quyết định rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ Quốc hội, bãi nhiệm đại biểu Quốc hội.

Chỗ quan trọng nhất là cụm "tổng số đại biểu": tỉ lệ tính trên toàn bộ đại biểu của Quốc hội, không tính trên số người có mặt hay số người bấm nút. Phần dưới giải thích từng mức, làm ví dụ tính toán với một quốc hội giả định, và có bộ câu hỏi tự kiểm kèm lời giải.

Việc nào cần mức phiếu nào

Bảng dưới gom các mức biểu quyết là kiến thức hiến định, hay gặp trong bài kiểm tra.

ViệcMức cần đạtTính trên
Thông qua luậtQuá nửaTổng số đại biểu Quốc hội
Thông qua nghị quyết của Quốc hộiQuá nửaTổng số đại biểu Quốc hội
Quyết định làm Hiến pháp hoặc sửa đổi Hiến phápÍt nhất hai phần baTổng số đại biểu Quốc hội
Thông qua Hiến phápÍt nhất hai phần baTổng số đại biểu Quốc hội
Rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ Quốc hộiÍt nhất hai phần baTổng số đại biểu Quốc hội
Bãi nhiệm đại biểu Quốc hộiÍt nhất hai phần baTổng số đại biểu Quốc hội
Đề nghị họp bất thường, họp kín, đề nghị làm hoặc sửa Hiến pháp từ phía đại biểuÍt nhất một phần ba đại biểu đứng ra đề nghịTổng số đại biểu Quốc hội

Dòng cuối không phải mức để thông qua mà là mức để một nhóm đại biểu có quyền đề nghị. Đừng lẫn "một phần ba để đề nghị" với "hai phần ba để quyết định".

"Quá nửa tổng số" nghĩa là gì: cách tính với một quốc hội giả định

"Quá nửa" nghĩa là nhiều hơn một nửa, không phải bằng một nửa. Với một tổng số chẵn, quá nửa là một nửa cộng một; với tổng số lẻ, quá nửa là phần nguyên của một nửa cộng một.

Ví dụ giả định: một quốc hội mô phỏng có 400 đại biểu. Một nửa là 200. Quá nửa là ít nhất 201 phiếu tán thành. Hai phần ba của 400 là 266,67, nên "ít nhất hai phần ba" nghĩa là ít nhất 267 phiếu. Nếu hôm biểu quyết chỉ có 350 đại biểu có mặt và 190 người tán thành, dự án không được thông qua, dù 190 là hơn nửa của 350.

Con số 400 ở đây chỉ để tính cho dễ, không phải số đại biểu thật. Số đại biểu của mỗi khoá do kết quả bầu cử quyết định và có thể thay đổi trong nhiệm kỳ khi có đại biểu thôi nhiệm vụ. Khi làm bài tập, hãy đọc kỹ đề cho tổng số đại biểu là bao nhiêu rồi mới tính.

Vì sao tính trên tổng số chứ không trên số có mặt? Vì quyết định của Quốc hội phải thể hiện ý chí của đa số trong toàn thể đại biểu Nhân dân bầu ra, không phụ thuộc vào việc hôm đó ai vắng. Cách tính này cũng khiến việc vắng mặt không thể "giúp" một dự án dễ được thông qua hơn.

Vì sao có hai mức khác nhau

Mức quá nửa cho việc thường xuyên. Luật và nghị quyết được thông qua nhiều lần trong mỗi kỳ họp, liên quan tới quản lý đời sống hằng ngày. Mức quá nửa vừa bảo đảm có đa số, vừa không làm việc lập pháp bị đình trệ.

Mức hai phần ba cho việc chạm vào nền tảng. Hiến pháp là khung của cả hệ thống pháp luật; nhiệm kỳ Quốc hội gắn với lá phiếu của cử tri; tư cách đại biểu là do cử tri trao. Những việc này nếu chỉ cần đa số đơn giản thì nền tảng dễ bị thay đổi. Mức hai phần ba đòi một sự đồng thuận rộng hơn hẳn.

Ít nhất khác với quá. "Ít nhất hai phần ba" nghĩa là bằng hai phần ba cũng đủ, nếu phép chia ra số nguyên. "Quá nửa" nghĩa là bằng một nửa thì chưa đủ. Một chữ khác nhau dẫn tới một phiếu khác nhau.

Đồng thuận cao cũng là một cơ chế kiểm soát. Đòi hỏi số phiếu lớn cho các việc nền tảng giúp quyền lực nhà nước được thực hiện thận trọng, đúng tinh thần kiểm soát quyền lực trong Hiến pháp.

Biểu quyết bằng cách nào

Hình thức biểu quyết do nội quy kỳ họp quy định. Thông thường đại biểu biểu quyết bằng hệ thống điện tử, có thể giơ tay, hoặc bỏ phiếu kín tuỳ nội dung. Việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh, lấy phiếu tín nhiệm thường làm bằng phiếu kín để mỗi đại biểu được thể hiện ý chí độc lập.

Với một dự án luật còn nhiều ý kiến khác nhau, Quốc hội có thể biểu quyết riêng từng vấn đề hoặc từng điều còn khác ý kiến trước, sau đó mới biểu quyết toàn bộ dự án. Cách làm này giúp phần đã thống nhất không bị kéo theo phần còn tranh luận.

Kết quả biểu quyết thường được công bố ngay: số đại biểu tán thành, không tán thành, không biểu quyết, so với tổng số đại biểu. Khi đọc tin, bạn sẽ thấy tỉ lệ phần trăm đi kèm; tỉ lệ đó luôn được tính trên tổng số đại biểu Quốc hội.

Bộ câu hỏi tự kiểm có lời giải

Làm thử trước, rồi đọc lời giải. Mỗi câu đều xoay quanh một chỗ hay nhầm.

  • Câu 1. Một luật được thông qua khi: A. Quá nửa số đại biểu có mặt tán thành; B. Quá nửa tổng số đại biểu tán thành; C. Hai phần ba tổng số đại biểu tán thành. Đáp án B. A sai vì tính trên số có mặt; C là mức dành cho Hiến pháp.
  • Câu 2. Việc nào cần ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu tán thành: A. Thông qua dự toán ngân sách; B. Bãi nhiệm đại biểu Quốc hội; C. Thông qua một luật về thuế. Đáp án B. Ngân sách và luật thuế chỉ cần quá nửa.
  • Câu 3. Một quốc hội giả định có 300 đại biểu. Để sửa Hiến pháp cần ít nhất bao nhiêu phiếu? Hai phần ba của 300 là 200, nên cần ít nhất 200 phiếu.
  • Câu 4. Cùng quốc hội 300 đại biểu, thông qua một luật cần ít nhất bao nhiêu phiếu? Một nửa là 150, quá nửa là ít nhất 151.
  • Câu 5. Đúng hay sai: "Một phần ba tổng số đại biểu có thể quyết định họp kín." Sai. Một phần ba đại biểu chỉ có quyền đề nghị; Quốc hội mới quyết định.

Nếu sai câu 1 hoặc câu 5, bạn đang lẫn giữa "tính trên số có mặt" với "tính trên tổng số", hoặc giữa "đề nghị" với "quyết định". Đó là hai bẫy phổ biến nhất của phần này.

Không tán thành, không biểu quyết và vắng mặt: kết quả giống nhau ở đâu

Chỉ phiếu tán thành được đếm để thông qua. Vì mức cần đạt là "quá nửa tổng số đại biểu tán thành", một dự án chỉ được thông qua khi số phiếu tán thành vượt mốc đó. Phiếu không tán thành, đại biểu có mặt nhưng không bấm nút và đại biểu vắng mặt đều không góp vào phần tán thành.

Ba trường hợp khác nhau về ý nghĩa. Không tán thành là thể hiện rõ ý kiến phản đối; không biểu quyết là có mặt nhưng không chọn; vắng mặt là không tham dự phiên đó. Kết quả công bố thường tách riêng các con số này để cử tri thấy rõ đại biểu đã biểu quyết thế nào.

Vì sao điều này quan trọng với người đọc tin. Khi thấy một dự án có nhiều phiếu không tán thành nhưng vẫn được thông qua, đó là vì số tán thành đã vượt quá nửa tổng số. Ngược lại, một dự án có thể không được thông qua dù rất ít người phản đối, nếu quá nhiều đại biểu vắng mặt hoặc không biểu quyết.

Một câu nói mẫu để giảng. "Muốn thông qua thì phải đủ số người gật đầu, chứ không chỉ cần ít người lắc đầu." Câu này giúp học sinh nhớ ngay cách tính dựa trên phiếu tán thành.

Cùng nguyên lý ở những nơi khác trong bộ máy

Cách tính trên tổng số thành viên không chỉ có ở Quốc hội. Theo luật, pháp lệnh và nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cũng phải được quá nửa tổng số thành viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội biểu quyết tán thành. Ở địa phương, nghị quyết của Hội đồng nhân dân được thông qua theo nguyên lý tương tự, tính trên tổng số đại biểu Hội đồng nhân dân, theo luật tổ chức chính quyền địa phương.

Điểm chung là: cơ quan làm việc theo chế độ tập thể thì quyết định phải dựa trên đa số của toàn thể thành viên. Điều này khác với cơ quan làm việc theo chế độ thủ trưởng, nơi người đứng đầu ký quyết định trong phạm vi thẩm quyền của mình, như Bộ trưởng ban hành thông tư.

Khi gặp câu hỏi về tỉ lệ biểu quyết của một cơ quan khác Quốc hội, bạn nên tra luật về tổ chức của chính cơ quan đó bản còn hiệu lực, vì các quy định chi tiết có thể đã được sửa đổi khi bộ máy được sắp xếp lại.

Nguồn để kiểm tra lại

Các mức quá nửa và hai phần ba nằm trong chương về Quốc hội và điều về sửa đổi Hiến pháp của Hiến pháp năm 2013. Đây là kiến thức hiến định, không đổi theo cách trình bày của sách hay giáo viên. Hình thức biểu quyết, cách công bố kết quả, cách biểu quyết từng vấn đề do luật tổ chức Quốc hội và nội quy kỳ họp quy định, có thể đã được sửa đổi.

Bạn tra Hiến pháp và luật tổ chức Quốc hội bản còn hiệu lực trên cổng thông tin của Quốc hội hoặc cổng pháp luật quốc gia, tên miền đuôi gov chấm vn. Kết quả biểu quyết từng văn bản được đăng trên cổng thông tin của Quốc hội; đó là nguồn tin cậy hơn các bản tóm tắt lan truyền.

Với học sinh, chỉ cần nhớ chắc ba mốc: một phần ba để đề nghị, quá nửa để thông qua việc thường, hai phần ba để quyết việc nền tảng. Và luôn tính trên tổng số đại biểu.

Câu hỏi thường gặp

Luật được Quốc hội thông qua khi nào?

Luật được thông qua khi có quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Tỉ lệ tính trên toàn bộ đại biểu của Quốc hội, không tính trên số đại biểu có mặt hôm biểu quyết. Sau đó Chủ tịch nước công bố luật.

Thông qua Hiến pháp cần bao nhiêu phiếu?

Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Quyết định làm hoặc sửa đổi Hiến pháp cũng cần mức ít nhất hai phần ba; việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định.

Những việc nào cần hai phần ba tổng số đại biểu?

Theo Hiến pháp, cần ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu tán thành khi làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp, quyết định rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ Quốc hội và bãi nhiệm đại biểu Quốc hội.

Quá nửa và một nửa khác nhau thế nào?

Một nửa là đúng bằng phân nửa; quá nửa là nhiều hơn phân nửa. Với quốc hội giả định 400 đại biểu, 200 phiếu là một nửa và chưa đủ để thông qua luật; cần ít nhất 201 phiếu tán thành.

Vì sao tỉ lệ tính trên tổng số đại biểu chứ không trên số có mặt?

Vì quyết định của Quốc hội phải thể hiện ý chí của đa số toàn thể đại biểu do Nhân dân bầu ra. Tính trên tổng số khiến việc vắng mặt không làm cho một dự án dễ được thông qua hơn, bảo đảm tính đại diện của quyết định.

Đại biểu biểu quyết bằng cách nào?

Hình thức do nội quy kỳ họp quy định, thường là bấm nút điện tử, giơ tay hoặc bỏ phiếu kín tuỳ nội dung. Việc bầu, miễn nhiệm các chức danh và lấy phiếu tín nhiệm thường dùng phiếu kín để đại biểu thể hiện ý chí độc lập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138